🌙 Ahkâmü's-Savm & Keffâretü'l-İftâr 🌙

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

رَبِّ يَسِّرْ وَلاَ تُعَسِّرْ ، رَبِّ تَمِّمْ بِالْخَيْرِ

✦

Oruç Kazâsı, 60 Gün Keffâreti & Şer'i Fidye Fıkhı

فقه قضاء الصيام وكفارة الإفطار العمدي وفدية العاجز في المذاهب الأربعة

Yalnızca kaza gerektiren oruç halleri, Ramazan hürmetini kasten çiğneyerek 60 gün peş peşe keffâret gerektiren durumlar ve iftar/imsak vakti şüpheleri.

1. Yalnızca Bir Gün Kaza Gerektiren Durumlar

موجبات القضاء فقط دون كفارة في فقه الصيام

Mazeretli, şüpheli veya gıda niteliği taşımayan maddelerin vücuda girmesiyle bozulan oruçlar için sadece günü gününe 1 gün kaza gerekir, keffâret gerekmez.

Aşağıdaki hallerde Ramazan orucu bozulur ve Ramazan'dan sonra yalnızca '1 gün kaza' gerekir (Keffâret gerekmez): 1. Hataen veya Zorlama (İkrah) ile Orucun Bozulması: • Abdest alırken veya yüzerken boğaza istem dışı su kaçması (Hataen iftar). • Tehdit ve baskı altında zorla bir şey yedirilip içirilmesi. 2. Vakit Hatası (Şüphe-i Vakit): • İmsak vakti girdiği halde girmediğini zannederek sahur yemeye devam etmek. • Güneş batmadığı halde battı zannederek iftar açmak. 3. Gıda ve Deva Niteliğinde Olmayan Maddeleri Yutmak: • Taş, toprak, pamuk, kâğıt, madeni para veya ham pirinç gibi mutad gıda olmayan şeyleri yutmak. • Besleyici olmayan damar içi veya kas içi iğneler/ilaçlar (ihtilaflı). 4. Mazeretli Haller: • Yolculuk (sefer), hastalık, emzirme, gebelik, aşırı yaşlılık sebebiyle tutulamayan oruçlar. • Kadınların hayız ve nifas halleri (namazlar kaza edilmez, oruçlar kaza edilir). 5. Unutarak Yiyip İçtikten Sonra Orucun Bozulduğunu Zannederek Bilerek Yemeye Devam Etmek: Şer'i cehalet sebebiyle sadece kaza gerekir.

📜 Şer'i Deliller & Ayet/Hadisler:

فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ

“İçinizden kim hasta veya yolculukta olursa, tutamadığı günler sayısınca başka günlerde kaza etsin.”

— Bakara Suresi, 184. Ayet

مَنْ نَسِيَ وَهُوَ صَائِمٌ، فَأَكَلَ أَوْ شَرِبَ، فَلْيُتِمَّ صَوْمَهُ، فَإِنَّمَا أَطْعَمَهُ اللَّهُ وَسَقَاهُ

“Kim oruçlu olduğunu unutup yer veya içerse orucunu tamamlasın! Çünkü ona ancak Allah yedirmiş ve içirmiştir.”

— Sahih Buhârî, Savm, 26; Müslim, Sıyâm, 171 (Ebû Hüreyre Hadisi)

🏛️ Dört Hak Mezhebin Oruç Kazâ & Keffâret Hükümleri:

🌿 Hanefî Mezhebi:

Hataen su yutan veya vakti yanlış hesaplayan sadece kaza eder.

📜 Mâlikî Mezhebi:

Unutarak yiyip içen kimse Mâlikî'de orucunu kaza eder (diğer 3 mezhepte orucu bozulmaz).

🕌 Şâfiî Mezhebi:

Hataen su kaçmasında aşırı mübalağa yapılmamışsa oruç bozulmaz; yapılmışsa kaza gerekir.

🏛️ Hanbelî Mezhebi:

Gıda olmayan yabancı cisimleri yutmak sadece kaza gerektirir.

📌 Temel Oruç Kaideleri:

Unutarak yemek orucu bozmaz; hatırladığı an ağzındakini çıkarıp oruca devam etmek farzdır.
Şüphe ile oruç bozulmaz; yakin şüphe ile zail olmaz.
Kaza oruçları peş peşe tutulabileceği gibi aralıklı olarak da tutulabilir.

2. Hem Kaza Hem 60 Gün Keffâret Gerektiren Durumlar & Tertip

موجبات القضاء والكفارة الكبرى (صيام شهرين متتابعين) وأحكامها

Ramazan ayında niyetli iken bilerek, isteyerek ve mazeretsiz olarak yemek, içmek veya cinsi münasebette bulunmaktır; 1 gün kaza + 60 gün kesintisiz keffâret orucu farzdır.

Ramazan-ı Şerif'in kutsiyetini ve hürmetini kasten çiğnemenin cezası 'Keffâret-i Savm'dır: 1. Keffâretin Şartları: a) Orucun bizzat 'Ramazan ayı orucu' olması (kaza veya nafile orucu bozan keffâret ödemez, sadece kaza eder). b) Geceleyin niyet edilmiş olması. c) Kasten, bilerek, isteyerek ve meşru bir mazeret olmaksızın orucun bozulması. 2. Neler Keffâret Gerektirir? • Hanefî ve Mâlikî Mezhebine Göre: Hem cinsel ilişki, hem de bilerek gıda/ilaç/sigara tüketmek keffâret gerektirir. • Şâfiî ve Hanbelî Mezhebine Göre: Keffâret yalnızca Ramazan gündüzünde bilerek cinsel ilişkide bulunmakla vacip olur; kasten yemek-içmek sadece büyük günah ve kaza gerektirir. 3. Keffâret Sırası (Tertip): 1) Bir mümin köle azat etmek (günümüzde mevcut değil). 2) Gücü yetiyorsa ara vermeden peş peşe '60 gün kesintisiz oruç' tutmak. 3) Yaşlılık veya kronik hastalık sebebiyle oruca güç yetiremiyorsa '60 fakiri sabahlı-akşamlı doyurmak' (veya 60 fitre bedeli ödemek).

📜 Şer'i Deliller & Ayet/Hadisler:

أَنَّ رَجُلًا جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: هَلَكْتُ! قَالَ: وَمَا أَهْلَكَكَ؟ قَالَ: وَقَعْتُ عَلَى امْرَأَتِي فِي رَمَضَانَ... قَالَ: فَهَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تَصُومَ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ؟

“Bir adam Peygamberimiz'e gelip 'Helak oldum!' dedi. 'Seni ne helak etti?' buyurdu. 'Ramazan'da eşimle cinsi münasebette bulundum' dedi. Resûlullah (s.a.v.): 'Peş peşe iki ay (60 gün) oruç tutabilir misin?' buyurdu.”

— Sahih Buhârî, Savm, 30; Müslim, Sıyâm, 81 (Ebû Hüreyre Hadisi)

🏛️ Dört Hak Mezhebin Oruç Kazâ & Keffâret Hükümleri:

🌿 Hanefî Mezhebi:

Kasten yemek, içmek veya cinsel ilişki keffâret gerektirir. Birden fazla Ramazan'da keffâret borcu olan tek bir 60 gün tutmakla borçtan kurtulur (Tedâhül).

📜 Mâlikî Mezhebi:

Kasten yemek ve içmek de cinsel ilişki gibi keffâret sebebidir.

🕌 Şâfiî Mezhebi:

Keffâret yalnızca cinsel ilişki ile vacip olur; yeme-içmede yalnızca 1 gün kaza gerekir.

🏛️ Hanbelî Mezhebi:

Keffâret cinsel ilişkiye mahsustur; kadın rıza göstermişse ona da keffâret gerekir.

📌 Temel Oruç Kaideleri:

Keffâret orucuna hastalık ve hayız gibi meşru mazeretler dışında 1 gün dahi ara verilirse 60 güne baştan başlanır.
Keffâret günahı siler; ancak kulun ayrıca tövbe-i nasûh etmesi şarttır.
Oruç tutmaktan aciz yaşlılar her gün için 1 fitre bedeli 'Fidye' verirler.

← Oruç & İtikâf Külliyatı Keffâretler Ansiklopedisi →