Şer'i Kaza ve Yargılama Usulü
İslam Mahkemesi Usulü, İspat Vasıtaları ve Adalet İlkeleri
Kaza ve Adalet İlkeleri
- Hüküm ancak Allah'ındır. Şer'i mahkemeler O'nun şeriatı ile hükmeder.
- Berat-ı zimmet asıldır (Suçluluğu kanıtlanana kadar herkes masumdur).
- Şek ile yakin zail olmaz (Kesin olan bir şey, şüphe ile ortadan kalkmaz).
- Zarar vermek ve zarara zararla karşılık vermek yoktur.
Kâdî'nin (Hâkimin) Şartları ve Adalet Vasıfları
شروط القاضي وصفات العدالةMadde 1792: Hâkim, hakîm, fehîm, müstakîm ve emîn olmalıdır.
Şer'i Hüküm
Müslüman, akıllı, baliğ, hür ve adalet vasfına (fıskı zahir olmayan) sahip olması şarttır. İctihad ehliyeti cumhura göre şart, Hanefi'ye göre efdaldir.
Mahkeme Tatbikatı
Şer'i Hâkim, taraflara eşit muamele eder, rüşvet alamaz ve öfkeli, aç iken hüküm veremez.
Dava ve Savunma Usulü
الدعوى والجوابMadde 1613: Dava, bir kimsenin hâkim huzurunda diğerinden hakkını talep etmesidir.
Şer'i Hüküm
Dava eden (Müddeî) iddiasını ispatla yükümlüdür, inkar eden (Müddeâ Aleyh) ise yemin eder. (Hadis: 'Beyyine müddeiye, yemin münkire düşer.')
Mahkeme Tatbikatı
Önce müddeinin davası dinlenir. Delili varsa hükmedilir, yoksa karşı tarafa yemin teklif edilir.
İspat Vasıtaları
وسائل الإثباتMadde 1674: Beyyine (şahit) hüccet-i müteaddiyedir (başkasını da bağlar). İkrar hüccet-i kâsıradır (sadece ikrar edeni bağlar).
Şer'i Hüküm
Şer'i deliller sırasıyla: 1. İkrâr (Kişinin aleyhine olanı kabulü), 2. Beyyine (Âdil Şehâdet), 3. Yemin ve Nükûl (Yeminden kaçınma), 4. Karîne-i Kātıa, 5. Yazılı Vesika.
Mahkeme Tatbikatı
Hâkim, sunulan delilleri İslam ispat hukuku hiyerarşisine göre değerlendirerek hükmü tesis eder.
Şahitlerin Tezkiyesi ve Cerh Usulü
تزكية الشهود والجرحMadde 1716: Hâkim şahitlerin adil olup olmadığını (alenen veya gizlice) soruşturur.
Şer'i Hüküm
Şahitlerin fasık olmadığı, yalancı şahitlik töhmetinden uzak olduğu 'Müzekkî'ler (tezkiyeciler) tarafından doğrulanmalıdır.
Mahkeme Tatbikatı
Karşı taraf şahitleri cerh edebilir (güvenilmezliklerini ispat edebilir). Cerh sabit olursa şahitlik reddedilir.
Sulh ve Tahkim (Şer'i Arabuluculuk)
الصلح والتحكيمMadde 1531: Sulh, nizaı kat' eden (anlaşmazlığı kesen) bir akittir.
Şer'i Hüküm
Helali haram, haramı helal kılmayan her türlü sulh caizdir. Tahkim (Hakem tayini), hakemlerin taraflarca atanıp hükmüne rıza gösterilmesidir.
Mahkeme Tatbikatı
Hâkim, özellikle akrabalar arasındaki ihtilaflarda tarafları önce sulha teşvik eder, anlaşamazlarsa hüküm verir.