بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

Tanım

Malı malla, malı parayla veya parayı parayla değiştirmek. Mülkiyeti bedel karşılığında nakletmektir.

Kur'an ve Sünnet Dayanağı

"Bakara 275: '...Allah alım-satımı helâl, faizi ise haram kılmıştır...'"

Sıhhat Şartları

• Tarafların rızası
• Akıl ve baliğ (veya mümeyyiz) olmak
• Mebî'in (satılan malın) mevcut ve teslim edilebilir olması
• Malın mütekavvim (İslam'a göre değerli ve helal) olması

Fesad/Butlan Sebepleri

• Malın tesliminin imkansız olması
• Bilinmezlik (cehalet-i fahişe)
• Zamanın veya bedelin belirsiz olması

Tanım

Satıcının malın maliyetini ve üzerine eklediği kârı alıcıya bildirerek yaptığı satış türüdür. Günümüzde genellikle vadeli uygulanır.

Kur'an ve Sünnet Dayanağı

"Genel bey' (alım-satım) nassları kapsamındadır. Kârın bilinmesi şeffaflık gereğidir."

Sıhhat Şartları

• İlk maliyetin alıcı tarafından tam olarak bilinmesi
• Kâr oranının veya miktarının baştan belirlenmesi
• İlk akdin sahih olması

Fesad/Butlan Sebepleri

• Maliyetin gizlenmesi veya yalan söylenmesi (hıyanet)
• Malın satıcının (bankanın) mülkiyetine ve kabzına girmeden müşteriye satılması

Tanım

Paranın (selem bedelinin) peşin verilip, nitelikleri belirlenmiş mislî malın vadeli olarak satın alınmasıdır.

Kur'an ve Sünnet Dayanağı

"İbn Abbas'tan (r.a): 'Kim bir şeyde selem yaparsa, belirli ölçü, belirli tartı ve belirli vade ile yapsın.' (Buhari)"

Sıhhat Şartları

• Sermayenin (paranın) mecliste peşin ödenmesi
• Malın cinsi, nev'i, sıfatı ve miktarının net olması
• Vadenin kesin olarak bilinmesi ve teslim yerinin belirlenmesi

Fesad/Butlan Sebepleri

• Paranın peşin verilmemesi
• Malın piyasada bulunması nadir/imkansız olan kıyemî mal olması
• Vadenin meçhul olması

Tanım

Malzemenin üreticiden (sâni') olması şartıyla, sipariş verenin (müstasni') belirli vasıflara sahip bir eseri yaptırmak üzere anlaştığı imalat sözleşmesidir.

Kur'an ve Sünnet Dayanağı

"Hz. Peygamber'in (s.a.v) yüzük, minber ve mühür yaptırması sünnet-i fiiliyesi ve icma-ı ümmet (Mecelle md. 388)."

Sıhhat Şartları

• İmal edilecek malın cins, nevi, nitelik ve miktarının tam açıklanması
• Sipariş edilen şeyin piyasada teamülen imal edilen türden olması
• Bedelin baştan belli olması

Fesad/Butlan Sebepleri

• Özelliklerin tam belirtilmemesinden kaynaklı niza (anlaşmazlık) ihtimali
• Malzemenin sipariş verenden olması (bu durumda akit istisna' değil, icare olur)

Tanım

Para ve kıymetli madenlerin (altın, gümüş, itibari paralar) birbiriyle değiştirilmesidir. Peşin takas şartı vardır.

Kur'an ve Sünnet Dayanağı

"'Altın altınla, gümüş gümüşle, ... peşin ve elden ele olmalıdır. Kim fazla verir veya alırsa riba (faiz) yemiş olur.' (Müslim)"

Sıhhat Şartları

• Takasın aynı mecliste (elden ele/peşin) gerçekleşmesi
• Aynı cins bedellerin takasında miktarların eşit olması (altına altın vb.)
• Muhayyerlik (cayma) şartının bulunmaması

Fesad/Butlan Sebepleri

• Vade uygulanması veya meclis dağılmadan teslimin (kabzın) yapılmaması (Riba'n-Nesîe)
• Aynı cinslerin takasında miktar farkı olması (Riba'l-Fazl)

Tanım

Bir taraftan sermaye (rabbü'l-mâl), diğer taraftan işletme ve emek (mudarib) olmak üzere kurulan ortaklık.

Kur'an ve Sünnet Dayanağı

"Hz. Peygamber'in Hz. Hatice'nin (r.a) sermayesiyle Şam'a ticaret kervanı götürmesi ve sahabenin tatbikatı."

Sıhhat Şartları

• Kâr oranının yüzde veya kesir (1/2, %40 vb.) olarak baştan belirlenmesi
• Sermayenin miktarı ve cinsinin belirli olması
• Sermayenin mudaribe teslim edilmesi

Fesad/Butlan Sebepleri

• Kârın maktu (sabit) bir miktar (ör. 'aylık 10.000 TL') olarak belirlenmesi
• Sermaye sahibinin işletmeciye sürekli müdahale edip onu kısıtlaması
• Zarar garantisi istenmesi

Tanım

İki veya daha fazla kişinin belli bir sermaye ortaya koyarak ticari amaçla kurdukları ve kârı/zararı paylaştıkları ortaklık türü. Ortaklar arasında eşitlik şart değildir.

Kur'an ve Sünnet Dayanağı

"'Ben, ortaklardan biri arkadaşına ihanet etmediği sürece iki ortağın üçüncüsüyüm.' (Ebu Davud)"

Sıhhat Şartları

• Sermaye oranlarının ve kâr dağıtım yüzdelerinin bilinmesi
• Zararın mutlaka sermaye oranında paylaşılması
• Ticaretin meşru/helal alanda yapılması

Fesad/Butlan Sebepleri

• Bir ortağa kâr verilmemesi veya tüm zararın tek ortağa yüklenmesi
• Sermayenin bilinmemesi

Tanım

Belirli bir bedel karşılığında bir malın menfaatinin veya bir şahsın emeğinin/hizmetinin kiralanmasıdır.

Kur'an ve Sünnet Dayanağı

"Talak 6: '...Eğer (çocuğu) sizin için emzirirlerse onlara ücretlerini verin...'"

Sıhhat Şartları

• Menfaatin (kullanım veya hizmetin) belirli ve mubah olması
• Kira veya ücret bedelinin net olması
• Sürenin belirli olması (Mecelle md. 450)

Fesad/Butlan Sebepleri

• Kullanımla tükenen malların (ekmek, para) kiralanması
• Menfaatin haram olması (şarap fabrikasına dükkan kiralamak)

Tanım

Mevcut veya ileride doğacak bir borcun ödenmesine teminat olarak bir malın hapsedilmesi (tutulması).

Kur'an ve Sünnet Dayanağı

"Bakara 283: 'Yolculukta olup da yazıcı bulamazsanız, (borca karşılık) alınmış bir rehin yeterlidir.'"

Sıhhat Şartları

• Rehnedilen malın mevcut, teslim edilebilir ve mütekavvim olması
• Teminat altına alınan bir borcun (deyn) bulunması
• Kabz (Mürtehinin -alacaklının- malı teslim alması veya kaydına geçirmesi)

Fesad/Butlan Sebepleri

• Malın teslim edilemez veya meçhul olması
• Rehin alanın rehinli malı izinsiz kullanıp menfaat sağlaması (Borçludan sağlanan her menfaat faizdir).

Tanım

Bir borcun, bir kimsenin (muhîl) zimmetinden başka bir kimsenin (muhâlün aleyh) zimmetine geçirilmesidir.

Kur'an ve Sünnet Dayanağı

"Hz. Peygamber (s.a.v): 'Zenginin borcunu ertelemesi zulümdür. Sizden biriniz (alacağı), zengin birine havale edilirse onu kabul etsin.' (Buhari)"

Sıhhat Şartları

• Havale edenin, havale edilenin ve alacaklının rızası (bazı mezheplerde alacaklının rızası şarttır)
• Borcun belli olması ve geçerli bir borç olması

Fesad/Butlan Sebepleri

• Borcun miktarının ve cinsinin meçhul olması

Tanım

Borç akitlerinde şart koşulan fazlalık (Riba'n-Nesîe) veya aynı cins ribevî malların peşin takasında ortaya çıkan miktar farkı (Riba'l-Fazl). Kesin haramdır.

Kur'an ve Sünnet Dayanağı

"Bakara 275-279, Al-i İmran 130; Veda Hutbesi: 'Ribânın her çürkü kaldırılmıştır...'"

Sıhhat Şartları

• Geçerlilik şartı yoktur, nass ile mutlak batıldır.
• İslam fıkhında riba içeren akitler fasit veya batıl kabul edilir.

Fesad/Butlan Sebepleri

• Karşılıksız fazlalık (Ziyade bila ivaz)
• Borç üzerinden zaman karşılığı menfaat temini
• Sermayenin ve kârın baştan garanti edilmesi

Tanım

Akdin sonucunun ve bedellerin haksız kazanca ve anlaşmazlığa (niza) yol açacak ölçüde gizli veya meçhul olması.

Kur'an ve Sünnet Dayanağı

"Ebu Hureyre (r.a): 'Rasulullah (s.a.v) aldatma (gurar) yoluyla yapılan satışı yasaklamıştır.' (Müslim)"

Sıhhat Şartları

• Gurar içeren akitler geçersizdir.
• Gurar-ı fahiş (aşırı belirsizlik) akdi ifsad eder. Gurar-ı yesir (kaçınılması zor ufak belirsizlikler) ise affedilmiştir.

Fesad/Butlan Sebepleri

• Satılan malın mevcut olmaması
• Teslimin şüpheli olması
• Fiyatın meçhul kalması

Tanım

Malın piyasa (rayiç) bedelinin, ehl-i vukufun (uzmanların) takdir sınırlarını aşacak derecede üstünde veya altında satılması.

Kur'an ve Sünnet Dayanağı

"Nisa 29: 'Ey iman edenler! Mallarınızı aranızda batıl yollarla yemeyin. Karşılıklı rızaya dayanan ticaret başka.'"

Sıhhat Şartları

• Tagrir (fiili aldatma) ile birleşirse akit iptal edilebilir.
• Mecelle md. 165'e göre taşınmaz, yetim malı ve vakıf mallarında gabn-i fahiş tek başına iptal sebebidir.

Fesad/Butlan Sebepleri

• Piyasa fiyatı ile işlem fiyatı arasında kabul edilemez orantısızlık
• Taraflardan birinin bilgisizliği veya zor durumunun istismar edilmesi