بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
رَبِّ يَسِّرْ وَلاَ تُعَسِّرْ ، رَبِّ تَمِّمْ بِالْخَيْرِ
Güncel Meseleler & Şer'î Fetvalar Atlası
Kur'an ve Sünnet omurgasında; İslam Fıkıh Akademisi (Mecmau'l-Fıkh), AAOIFI Şer'i Standartları ve Diyanet Din İşleri Yüksek Kurulu kararlarıyla modern finans, tıp, teknoloji, helal gıda ve sosyal hayat ahkâmı.
Bitcoin, Kripto Paralar ve Dijital Varlıklar
Arkası devlet otoritesince güvenceye alınmamış, aşırı spekülasyon ve manipülasyona açık kripto paralar genel olarak gurar ve kumar şüphesi barındırır; ancak reel varlığa endeksli şeffaf stablecoin ve tokenlar şartlara tabidir.
“Resûlullah (s.a.v.) aldatma ve belirsizlik (gurar) içeren satışları nehyetti.”
— Müslim, Büyû' 4; Tirmizî, Büyû' 17“Mallarınızı aranızda batıl yollarla yemeyin.”
— Bakara Suresi, 188Katılım Bankalarında Murâbaha ve Kredili Alımlar
Katılım bankasının müşterinin talep ettiği malı bizzat peşin satın alıp mülkiyet ve kabzını sağladıktan sonra, kâr ekleyerek vadeli olarak müşteriye satması (Murabaha) caizdir; nakit para kredi verilip faiz alınması haramdır.
“Allah alışverişi helal, faizi ise haram kılmıştır.”
— Bakara Suresi, 275“Kabz edilmeyen (teslim alınmayan) malın satışı helal olmaz.”
— Ebû Dâvûd, Büyû' 68Borsa Hisseleri, Katılım Endeksi ve Açığa Satış
Faaliyet alanı helal olan şirketlerin hisse senetlerine ortak olmak caizdir; açığa satış (mülkiyetinde olmayan hisseyi satmak) ve kredili kaldıraçlı işlemler kesinlikle haramdır.
“Sahip olmadığın bir şeyi satma!”
— Tirmizî, Büyû' 19; Ebû Dâvûd, Büyû' 68“Hayırlı kazanç, kişinin kendi el emeği ve meşru ticaretidir.”
— Ahmed b. Hanbel, Müsned, IV, 141Forex Piyasası ve Kaldıraçlı Döviz İşlemleri
Kaldıraçlı forex işlemlerinde; sarf akdindeki peşin kabz şartının bulunmaması, teminat karşılığı faizli kredi kullanılması ve fiktif kumar mantığı bulunması sebebiyle caiz değildir.
“Altını altınla, gümüşü gümüşle peşin peşin (elden ele) değiştirin; veresiye olursa faizdir.”
— Buhârî, Büyû' 74; Müslim, Müsâkāt 81Dropshipping (Stoksuz İnternet Satışı)
Mülkiyetinde olmayan malı müşteriye doğrudan satmak kural olarak caiz değildir; ancak selem akdi kurallarına veya satıcı firmanın meşru vekili / komisyoncusu olma statüsüne riayet edilirse caiz olur.
“Yanında bulunmayan şeyi satma!”
— Ebû Dâvûd, Büyû' 68“Kim selem (peşin para vadeli mal) yaparsa, malum ölçü, malum tartı ve malum vade ile yapsın.”
— Buhârî, Selem 1Kasko, Hayat Sigortası ve Tekâfül (Katılım Sigortacılığı)
Ticari konvansiyonel sigortalar gurar (belirsizlik) ve faiz barındırdığından mecbur kalınmadıkça caiz değildir; kooperatif yardımlaşma esasına dayanan 'Tekâfül' sigortaları ise helaldir.
“İyilik ve takva üzerinde yardımlaşın, günah ve düşmanlık üzerinde yardımlaşmayın.”
— Mâide Suresi, 2Organ Nakli, Donörlük ve Beyin Ölümü
Organ nakli; ticari kazanç ve satış söz konusu olmaksızın, uzman hekim heyetince beyin ölümünün kesin tespitiyle ve hastanın hayatını kurtarma zaruretine binaen caiz görülmüştür.
“Kim bir canı kurtarırsa, bütün insanları kurtarmış gibi olur.”
— Mâide Suresi, 32“Zaruretler memnu olan şeyleri mubah kılar.”
— Mecelle, Madde 21Tüp Bebek Tedavisi ve Taşıyıcı Annelik
Yalnızca nikahlı karı-kocanın kendi sperm ve yumurtasıyla laboratuvarda döllenip eşin kendi rahmine yerleştirilmesi caizdir; sperm bankası, yumurta donasyonu ve taşıyıcı annelik kesinlikle haramdır.
“Onlar ırzlarını korurlar; ancak eşleri ve cariyeleri müstesnadır.”
— Mü'minûn Suresi, 5-6“Hiçbir kimse başkasının tarlasına kendi tohumunu ekemez.”
— Ebû Dâvûd, Nikâh 35Cinsiyet Değiştirme ve Hünsâ-i Müşkil Tedavisi
Kişinin psikolojik hevesle cinsiyet değiştirmesi fıtratı tahriftir ve haramdır; ancak doğuştan çift cinsiyetli (hünsâ-i müşkil) olanların hekim heyetince belirgin cinsiyete kavuşturulması caiz bir tedavidir.
“Şeytan dedi ki: 'Onlara emredeceğim de Allah'ın yaratışını değiştirecekler.'”
— Nisâ Suresi, 119“Resûlullah (s.a.v.) kadınlaşan erkeklere ve erkekleşen kadınlara lanet etti.”
— Buhârî, Libâs 61Ötenazi ve Beyin Ölümü Gerçekleşenin Yaşam Desteğinin Kesilmesi
Aktif ötenazi (hastanın talebiyle hayatına son verilmesi) cinayet ve intihardır, kesinlikle haramdır; ancak beyin ölümü tıp heyetince kesinleşmiş kimsenin suni cihazdan ayrılması pasif ötenazi değil, vefat hükmünün icrasıdır.
“Kendinizi öldürmeyin. Şüphesiz Allah size karşı çok merhametlidir.”
— Nisâ Suresi, 29“Allah'ın dokunulmaz kıldığı cana haksız yere kıymayın.”
— İsrâ Suresi, 33Gıda Katkı Maddeleri, Jelatin ve İstihâle / İstihlâk Kaidesi
Haram hayvandan elde edilen katkı maddesi tam bir kimyasal dönüşüm (istihâle) geçirirse fıkhen temiz sayılır; ancak günümüz gıda jelatininde kimyasal yapının korunduğu tespit edildiğinden domuz menşeli olanlar haramdır, sığır/balık jelatini tercih edilmelidir.
“Size leş, kan, domuz eti... haram kılındı.”
— Mâide Suresi, 3“Şarap sirkeye dönüştüğünde helal ve temiz olur.”
— Fıkıh Küllî Kaidesi (İstihâle)Karmin (E120) Böcek Boyası ve Helal Gıda Hükmü
Kaktüs böceğinden (Cochineal) elde edilen kırmızı gıda boyası Karmin (E120); Hanefî mezhebinde haşerat haram olduğundan caiz değildir; Mâlikî mezhebinde ise zehirsiz böceklerin gıdaya katılması caiz görülmüştür.
“O (Peygamber), onlara temiz şeyleri helal kılar, pis ve iğrenç şeyleri (habâis) haram kılar.”
— A'râf Suresi, 157Estetik Ameliyatlar, Dövme ve Kalıcı Makyaj
Sadece yaşlanmayı gizleme veya heves uğruna fıtratı değiştiren estetik ameliyatlar, dövme ve kalıcı makyaj haramdır; kaza, yanık, doğuştan gelen şekil bozukluğu gibi ruhsal-fiziksel ızdırap veren kusurların tedavisi caizdir.
“Dövme yapan ve yaptıran, kaşlarını incelten ve güzellik için dişlerini seyrelterek Allah'ın yaratışını değiştiren kadınlara Allah lanet etmiştir.”
— Buhârî, Libâs 82; Müslim, Libâs 120İlaç, Meşrubat ve Parfümlerde Çözücü Olarak Alkol
Sarhoşluk maksadıyla üretilmeyen, sentetik veya üzüm/hurma dışı kaynaklardan elde edilen ve içecekte sarhoşluk edici seviyede bulunmayan eser çözücü alkol (aroma taşıyıcısı) tahrîmen mekruh / caiz görülmüştür; parfümlerdeki sentetik alkol ise necis değildir.
“Çoğu sarhoş eden şeyin azı da haramdır.”
— Ebû Dâvûd, Eşribe 5“İmameyn (Ebû Yûsuf ve İmam Muhammed) ile İmam Ebû Hanîfe'nin hurma/üzüm dışı nebiz tahlili.”
— El-Hidâye, Eşribe BahsiYapay Zekâ ile İçerik Üretimi, Görsel Çizimi ve Telif Hakları
Yapay zekayı ilim, kodlama ve meşru fayda için kullanmak caizdir; başkalarının fikri mülkiyetini izinsiz kopyalayıp haksız kazanç sağlamak, müstehcen görsel üretmek veya insanları yanıltıcı sahte içerik (deepfake) yapmak kesinlikle haramdır.
“Bizi aldatan bizden değildir.”
— Müslim, Îmân 164“Müslümanlar kendi aralarında belirledikleri meşru şartlara bağlıdırlar.”
— Ebû Dâvûd, Akziye 12Oyun İçi Şans Kutuları (Loot Box) ve Dijital Kumar
Gerçek para ödenerek satın alınan ve içinden ne çıkacağı tesadüfe bağlı olan oyun içi ganimet/şans kutuları (loot box) fıkhen kumar (maysir) hükmündedir ve haramdır.
“Ey iman edenler! Şarap, kumar, dikili taşlar ve şans okları ancak şeytan ameli birer murdardır...”
— Mâide Suresi, 90Sosyal Medyada Sahte Beğeni ve Takipçi Satın Almak
Bot veya sahte hesaplarla takipçi ve beğeni sayısını artırarak insanlara güvenilir ve popüler görünmek hile (kavl-i zûr) ve aldatma olduğundan haramdır.
“Kendisine verilmeyen bir şeyle doymuş gibi görünen kimse, iki sahte kumaş elbise giyen gibidir.”
— Buhârî, Nikâh 106; Müslim, Libâs 127Sadece İmam Nikâhı Kıyıp Resmî Nikâh Yapmamak
Günümüz şartlarında kadının mehir, nafaka ve miras haklarının hukuki teminatı resmi tescille sağlandığından; resmi nikah olmaksızın sadece gizli imam nikahı kıymak kadının haklarını zayi etme riski taşıdığı için tahrîmen mekruhtur.
“Nikâhı ilan edin ve onu mescitlerde kıyın.”
— Tirmizî, Nikâh 6“Zarar vermek de zarara zararla karşılık vermek de yoktur.”
— İbn Mâce, Ahkâm 17Nesep Tayininde DNA Testinin Şer'î Geçerliliği
Mevcut sahih nikah bağı altında doğan çocuğun nesebi 'Çocuk yatağa aittir' hadisi gereğince kocaya aittir; koca şüpheyle DNA testi isteyerek nesebi reddedemez (ancak mülâane yapabilir); fakat kayıp, bebek karışması veya tecavüz davalarında DNA kesin delil sayılır.
“Çocuk nikâh döşeğine aittir; zâniye (zina edene) ise mahrumiyet vardır.”
— Buhârî, Ferâiz 18; Müslim, Radâ' 36Kadının Çalışması, Kazancının Tasarrufu ve Nafaka
Meşru ve tesettüre uygun bir işte kadının çalışması caizdir; kazandığı para tamamen kadının kendi mülküdür, koca bu paraya zorla el koyamaz; ailenin temel nafakası ise bütünüyle kocanın mükellefiyetindedir.
“Erkeklerin kazandıklarından bir payı, kadınların da kazandıklarından bir payı vardır.”
— Nisâ Suresi, 32“Erkekler kadınlar üzerine yönetici ve koruyucudurlar; zira Allah onların kimini kimine üstün kılmış ve erkekler mallarından harcamaktadırlar.”
— Nisâ Suresi, 34