Fıkıh ve İslam Hukuku Sözlüğü

Meşakkat veya özür dikkate alınmaksızın bütün mükellefler için konulan asli ve genel hükümlerdir.

Haksız yere adam öldürme (hataen) veya yaralama suçlarında, can veya organ bedeli olarak mağdura veya varislerine ödenen maddi tazminattır.

İslam toplumunu temsil eden, ümmet adına kararlar alan, devlet başkanını seçme ve denetleme yetkisine sahip ileri gelen alimler ve yöneticiler heyeti.

Mükellef olan her Müslümanın bizzat kendisinin yapması gereken kesin şer'î yükümlülüktür.

Müslümanların bir kısmı tarafından yerine getirildiğinde diğerlerinin üzerinden sorumluluğun kalktığı yükümlülüktür.

Dini bir sorunun ehil bir alim (müftü) tarafından dini kurallara göre cevaplanması neticesinde ortaya çıkan hükümdür.

Kur'an veya Sünnet'te miktarı, şekli kesin olarak belirlenmiş olan ve toplum hakkı (Allah hakkı) gözetilen sabit cezalardır.

Dinen kesin ve bağlayıcı bir delille yapılması yasaklanan şeylerdir.

Zekat verilecek malın nisap miktarına ulaşmasının üzerinden kesintisiz tam bir kameri yılın (354 gün) geçmesi şartıdır.

Hz. Peygamber'den sonraki herhangi bir devirde yaşayan müctehidlerin şer'î bir meselenin hükmü üzerinde ittifak etmeleridir.

Şer'i ameli hükümleri, tafsili delillerinden (Kur'an, Sünnet) çıkarmak için ehil kişinin bütün gayretini sarf etmesidir.

Kocasından boşanan veya kocası vefat eden bir kadının, yeni bir evlilik yapabilmek için beklemesi gereken süredir (nesebin karışmamasını temin içindir).

Sorulan dini bir soruya (meseleye), Kur'an, Sünnet veya mezhep imamlarının ictihadları doğrultusunda cevap (fetva) verme işidir.

Müctehidin, bir meselede kıyas veya genel kurallardan daha kuvvetli gördüğü bir nass, icma veya zaruret sebebiyle kuraldan istisna yapmasıdır.

Faiz ve herhangi bir maddi çıkar gözetmeksizin, sadece Allah rızası için verilen güzel borçtur.

Anlaşmazlıkların (husümetin) İslam hukuku mahkemesinde bir kadı (hakim) tarafından kesin karara bağlanmasıdır.

Kasten adam öldüren veya yaralayan kimsenin, işlediği suçun dengiyle, misliyle cezalandırılmasıdır (Can'a can, göze göz).

Kur'an ve Sünnette hükmü bulunmayan bir meselenin, aralarındaki ortak illet sebebiyle hükmü bilinen bir meseleye benzetilerek çözülmesidir.

Hakkında nas veya icma bulunmayan durumlarda dinin genel maksatlarına (zarurat-ı hamse) uygun düşen kamu yararı gözetilerek hüküm verilmesidir.

Nikah akdi esnasında veya sonrasında, erkeğin kadına vermeyi taahhüt ettiği mal, para veya ekonomik değeri olan haktır.

Sermayesi bir taraftan, emeği (işletmesi) diğer taraftan olmak üzere elde edilecek karın belirli oranlarda paylaşıldığı emek-sermaye ortaklığıdır.

Dini meselelerin delillerini kendi başına çıkaramadığı için bir müctehidin görüşünü (mezhebini) taklit eden, ona uyan Müslümandır.

Bir malın maliyeti (alış fiyatı) üzerine belirli bir kar oranı eklenerek peşin veya vadeli olarak satılmasıdır (İslam bankacılığında yaygındır).

Şari'in (Allah ve Resulünün) yapıp yapmamakta insanı serbest bıraktığı, dini bir sakıncası olmayan eylemlerdir.

İctihad yapabilecek ilmi seviyeye (Kur'an, Sünnet, icma, kıyas, lügat ve fıkıh usulü bilgisine) ulaşmış alimdir.

Başlanmış olan bir ibadeti veya hukuki işlemi bozan, geçersiz kılan eylemdir.

Dinen yapılması sevap olan, terki kınanmayan işler ve davranışlardır.

İki veya daha fazla kişinin sermaye ve emeklerini birleştirerek kurdukları ticaret ortaklığıdır. Kar, anlaşılan oranda; zarar ise sermaye oranında paylaşılır.

Erkek ile kadının, şer'i şartlar dairesinde helal yoldan aile kurmalarını sağlayan, evlenme engeli olmayan taraflar arasındaki meşru akittir.

Zekat veya fıtır sadakası verebilmek için dinin belirlediği asgari zenginlik ölçüsüdür.

Zorluk veya mazeret (hastalık, yolculuk vb.) sebebiyle asli hükmün hafifletilmiş halidir.

Kötülüğe (harama) giden yolların kapatılması prensibidir.

Hz. Peygamber'in (s.a.v) bazen yapıp bazen terk ettiği ibadet ve davranışlardır.

Hz. Peygamber'in (s.a.v) devamlı yaptığı, nadiren terk ettiği kuvvetli sünnetlerdir.

Müşterek bir malda (gayrimenkulde), paydaşlardan biri hissesini üçüncü bir kişiye sattığında, diğer paydaşın aynı bedel üzerinden o hisseyi öncelikle satın alma hakkıdır.

Kur'an ve Sünnet'te belirli bir ceza (had) öngörülmeyen suçlar için miktar ve şeklini belirlemenin hakime / devlete bırakıldığı ceza türüdür.

Harama daha yakın olan, kuvvetli bir nassla yasaklanmamış olsa da yapılması kınanan işlerdir (Hanefi).

Nikah bağının, kocanın kullandığı belirli sözlerle ve şer'i usullere uygun olarak çözülmesi, boşanmadır.

Helale daha yakın olan, dinen yapılması hoş karşılanmayan eylemlerdir.

Farz kadar kesin olmamakla birlikte yapılması kuvvetli bir delille istenen şer'î hükümdür (Hanefi usulüne göre).

Bir malı veya mülkü, mülkiyetini şahıstan (Allah'a aidiyet üzere) çıkararak menfaatini süresiz olarak hayır ve ibadet yoluna tahsis etmektir.