بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

Dört Mezhep Fıkıh Karşılaştırması

Ehl-i Sünnet vel Cemaat'in dört hak mezhebine göre fıkhi meseleler ve delilleri

Abdest/Taharet

Abdestte Başın Meshedilmesi Miktarı

Abdest alırken başın ne kadarının meshedilmesinin farz olduğu meselesi.

Hanefi Mezhebi

Başın dörtte birini (nasiye miktarını) meshetmek farzdır.

Delil: Kur'an'da geçen 'başlarınızı meshedin' (Maide, 6) ayetindeki 'ba' harfi cerri, teb'iz (kısmilik) ifade eder. Ayrıca Hz. Peygamber'in perçemi (nasiyesi) üzerine meshettiği rivayetleri.
Kaynak: El-Hidaye, Mülteka'l-Ebhur

Şafii Mezhebi

Başın sınırları içindeki saça veya deriye en az bir tel veya bir kısmı bile olsa meshetmek yeterlidir.

Delil: Ayetteki 'ba' harfi, değme (ilsak) anlamındadır. Bir kısma değmek emri yerine getirir.
Kaynak: El-Ümm, Minhacü't-Talibin

Maliki Mezhebi

Başın tamamını meshetmek farzdır.

Delil: Ayette 'başlarınızı' denilmiş, sınır belirtilmemiştir. Sünnetteki genel uygulama başın tamamının meshedilmesi yönündedir.
Kaynak: El-Müdevvene, Muhtasar-ı Halil

Hanbeli Mezhebi

Başın tamamını (kulaklar dahil) meshetmek farzdır.

Delil: 'Kulaklar da baştandır' (İbn Mace) hadisi ve Hz. Peygamber'in başının tamamını meshetme uygulaması.
Kaynak: El-Muğni, El-Kafi
Namaz

Namazda Fatiha Okumanın Hükmü (İmama uyan için)

Cemaatle kılınan namazlarda muktedinin (imama uyanın) Fatiha suresini okuyup okumayacağı meselesi.

Hanefi Mezhebi

İmama uyan kişinin ne gizli (öğle, ikindi) ne de aşikar (sabah, akşam, yatsı) okunan namazlarda Fatiha okuması caiz değildir (tahrimen mekruhtur).

Delil: 'İmamın kıraati, ona uyanın da kıraatidir' hadisi ve Kur'an okunduğunda susup dinlemeyi emreden ayet (A'raf, 204).
Kaynak: Mülteka'l-Ebhur, Reddü'l-Muhtar

Şafii Mezhebi

İster gizli, ister aşikar okunan namazlar olsun, imama uyan kişinin Fatiha okuması farzdır.

Delil: 'Fatihatü'l-Kitab'ı okumayanın namazı yoktur' hadisinin genel ve kapsayıcı hükmü.
Kaynak: El-Ümm, El-Mecmu

Maliki Mezhebi

İmamın açıktan okuduğu namazlarda muktedi okumaz, dinler. Gizli okuduğu namazlarda ise muktedinin Fatiha okuması müstehaptır.

Delil: Açıktan okunanlarda A'raf 204. ayete binaen dinlemek, gizlilerde ise kıraat sevabından mahrum kalmamak esastır.
Kaynak: El-Müdevvene, Bidayetü'l-Müctehid

Hanbeli Mezhebi

Açıktan okunan namazlarda okumaz, gizli okunanlarda ve imamın sesini duyamayacağı durumlarda okur.

Delil: Sünneti birleştirme ve imamın okuyuşuna kulak verme zorunluluğu.
Kaynak: El-Muğni, Keşşafü'l-Kına
Abdest/Taharet

Abdestte Niyetin Hükmü

Abdest alırken niyet etmenin farz olup olmadığı meselesi.

Hanefi Mezhebi

Abdestte niyet etmek sünnettir, farz değildir. Niyetsiz de abdest geçerli olur.

Delil: Abdest, namaz için bir temizlik şartıdır. Su bizatihi temizleyici olduğu için niyete muhtaç değildir. Maide Suresi 6. ayette niyet emredilmemiştir.
Kaynak: El-İhtiyar, Mülteka

Şafii Mezhebi

Abdestte niyet etmek farzdır. Niyetsiz abdest sahih olmaz.

Delil: 'Ameller ancak niyetlere göredir' (Buhari) hadisi. Abdest de bir ibadettir ve ibadetler niyetle birbirinden ayrılır.
Kaynak: El-Ümm, Minhac

Maliki Mezhebi

Abdestte niyet farzdır.

Delil: Abdest şer'î bir ibadettir, adet olan yıkanmalardan niyetle ayrılır.
Kaynak: El-Müdevvene

Hanbeli Mezhebi

Abdestte niyet farz/şarttır.

Delil: 'Ameller niyetlere göredir' hadisi gereğince niyet olmadan taharet geçerli sayılmaz.
Kaynak: El-Muğni
Abdest/Taharet

Kan Akmasının Abdesti Bozması

Vücuttan kan çıkması durumunda abdestin bozulup bozulmadığı meselesi.

Hanefi Mezhebi

Vücudun herhangi bir yerinden çıkan ve yaradan etrafa yayılan (akan) kan abdesti bozar.

Delil: 'Akan her kandan dolayı abdest almak gerekir' (Dârekutnî) hadisi.
Kaynak: El-Mebsut, Mülteka

Şafii Mezhebi

Ön ve arka yollar (sebil eyn) haricinde vücudun diğer yerlerinden çıkan kan abdesti bozmaz.

Delil: Hz. Peygamber zamanında sahabelerin yaralı halde namaz kıldıkları ve kanın abdesti bozmadığına dair rivayetler (ör: Enes bin Malik'in kan aldırması).
Kaynak: El-Mecmu, El-Ümm

Maliki Mezhebi

Vücuttan çıkan kan (sebil eyn hariç) ne kadar çok olursa olsun abdesti bozmaz.

Delil: Abdesti bozan şeyler tahdit edilmiştir, vücuttan çıkan kan bunlardan değildir.
Kaynak: El-Müdevvene

Hanbeli Mezhebi

Vücuttan çıkan kan çok (fahiş) miktarda ise abdesti bozar, az ise bozmaz.

Delil: İbn Abbas'tan rivayet edilen 'Kan çok olursa abdest alınır' fetvası.
Kaynak: El-Muğni
Abdest/Taharet

Kadına Dokunmanın Abdesti Bozması

Erkeğin, namahrem bir kadına (veya eşine) dokunmasının abdesti bozup bozmadığı meselesi.

Hanefi Mezhebi

Kadına dokunmak mutlak olarak abdesti bozmaz (cinsi münasebet veya fahiş temas hariç).

Delil: Hz. Aişe'nin, namazda iken ayağının Peygamberimiz (sav)'e değdiği rivayeti. 'Evlâmestüm' (Nisa 43) ayetindeki dokunmak mecazi olup cimadır.
Kaynak: El-Hidaye

Şafii Mezhebi

Aralarında nikah düşebilen (mahrem olmayan) karşı cinsten birine teninin tenine değmesi abdesti bozar.

Delil: 'Evlâmestümünnisâe' (kadınlara dokunursanız) ayetinin zahirî (gerçek) manası.
Kaynak: Minhacü't-Talibin

Maliki Mezhebi

Eğer dokunma şehvetle (lezzet alma kastıyla) gerçekleşirse abdesti bozar, şehvetsiz kazara değmeler bozmaz.

Delil: Hem ayetin zahiri hem de Peygamberimizin (sav) eşlerine normal dokunmalarını birleştiren yorum.
Kaynak: Muhtasar-ı Halil

Hanbeli Mezhebi

Şehvetle dokunulursa abdest bozulur, aksi halde bozulmaz.

Delil: Maliki mezhebi ile benzer deliller ve yaklaşım.
Kaynak: El-Muğni
Namaz

Sehiv Secdesinin Zamanı (Selamdan önce / sonra)

Namazdaki bir eksiklik veya fazlalıktan dolayı yapılan sehiv secdesinin namazın neresinde yapılacağı.

Hanefi Mezhebi

Sehiv secdesi daima namazın sonunda sağa selam verdikten sonra yapılır.

Delil: Hz. Peygamber'in selam verdikten sonra sehiv secdesi yaptığına dair Zülyedeyn hadisi rivayetleri.
Kaynak: El-Mebsut, Reddü'l-Muhtar

Şafii Mezhebi

Sehiv secdesi daima selamdan önce yapılır.

Delil: Ebu Said el-Hudri'nin rivayet ettiği hadiste Hz. Peygamber'in selamdan önce iki defa secde ettiği bilgisi.
Kaynak: El-Ümm

Maliki Mezhebi

Namazda bir eksiklik varsa selamdan önce, fazlalık varsa selamdan sonra yapılır. Hem eksik hem fazlalık varsa selamdan önce yapılır.

Delil: Peygamberimizin eksiklik durumunda selamdan önce, fazlalık durumunda selamdan sonra secde yapmasını sentezleyen yorum.
Kaynak: El-Müdevvene

Hanbeli Mezhebi

Genel kural olarak selamdan önce yapılır; ancak imam namazı eksik rekatta tamamlamışsa tamamladıktan sonra selamdan sonra yapar.

Delil: Hadislerdeki spesifik olaylara göre ayrım yapılması.
Kaynak: El-Muğni
Namaz

Vitir Namazının Hükmü (Vacip / Sünnet)

Yatsı namazından sonra kılınan vitir namazının şer'i hükmü.

Hanefi Mezhebi

Vitir namazı farz-ı ameli mesabesinde Vaciptir.

Delil: 'Ey Kur'an ehli vitir namazını kılın' (Ebu Davud) emri. Hanefilerde farz ve vacip ayrımı usulden kaynaklanır.
Kaynak: El-Hidaye

Şafii Mezhebi

Vitir namazı Sünnet-i Müekkededir.

Delil: 'Beş vakit namaz farzdır, bundan fazlası nafiledir' (Buhari) hadisi.
Kaynak: El-Ümm

Maliki Mezhebi

Vitir namazı Sünnet-i Müekkededir.

Delil: Aynı şekilde beş vakit farz dışındaki namazların sünnet olduğu genel kuralı.
Kaynak: El-Müdevvene

Hanbeli Mezhebi

Vitir namazı Sünnet-i Müekkededir.

Delil: Beş vakit namazın farziyetini sınırlayan nasslar.
Kaynak: El-Muğni
Namaz

Cuma Namazının Sıhhat Şartları

Cuma namazının kılınabilmesi için gerekli olan şehir, izin, sayı vb. şartlar.

Hanefi Mezhebi

Şehir (mısr-ı cami) olması, devlet başkanı veya vekilinin izni (sultan), hutbe ve cemaat şarttır.

Delil: 'Cuma ancak mısr-ı cami'de (büyük şehir/yerleşim) kılınır' eseri. Cuma namazı siyasi otoritenin sembolüdür.
Kaynak: El-Mebsut, Mülteka

Şafii Mezhebi

Sultanın izni şart değildir. En az 40 kişinin (hür, mukim, baliğ) bulunduğu köy veya kasabada kılınabilir.

Delil: Medine'ye hicretten önce Es'ad b. Zürâre'nin 40 kişiyle Cuma kıldırması.
Kaynak: Minhac

Maliki Mezhebi

40 kişi şartı yoktur. 12 kişi ile de kılınabilir. Kalıcı yerleşim yeri olması ve mescid olması kafidir.

Delil: Kur'an'daki 'Cuma günü nida edildiğinde...' ayetinin genelliği.
Kaynak: Bidayetü'l-Müctehid

Hanbeli Mezhebi

En az 40 kişi şarttır. Devlet başkanının izni zorunlu değildir.

Delil: Şafiilerle benzer deliller, 40 kişi rivayetlerine itibar edilmesi.
Kaynak: El-Muğni
Muamelat

Faizli Muamelelerin İlleti

Altı maddede (altın, gümüş, buğday, arpa, hurma, tuz) faizi haram kılan ortak özellik (illet).

Hanefi Mezhebi

Cins ve miktar (ölçü ve tartı). Altın ve gümüşte tartı (vezn), diğer dördünde ölçü (keyl) esastır.

Delil: 'Aynı cinsten olanları ölçü veya tartı ile değiştirirken eşitliğe riayet edin' kavli üzerine kıyas.
Kaynak: El-Hidaye

Şafii Mezhebi

Altın ve gümüşte semeniyet (para/değer ölçüsü olma); diğer dördünde ise yiyecek maddesi (tu'm) olmasıdır.

Delil: Faiz yasağının temel amacı paranın istikrarı ve temel gıdaların tekel altına alınmasını engellemektir.
Kaynak: El-Ümm

Maliki Mezhebi

Altın/gümüşte semeniyet; diğerlerinde ise temel gıda ve depolanabilir/saklanabilir (idihar) olmasıdır.

Delil: Sadece yiyecek olmak yetmez, depolanabilen temel ihtiyaç maddesi olmalıdır.
Kaynak: El-Müdevvene

Hanbeli Mezhebi

Altın ve gümüşte tartı, diğerlerinde ise hem yiyecek hem de ölçülebilir (keyl) olmasıdır.

Delil: Hanefi ve Şafii yaklaşımlarının bir sentezi.
Kaynak: El-Muğni
Muamelat

Zekatın Verileceği Yerler ve Nisap Miktarı

Zekat verilecek 8 sınıfın (Tevbe 60) nasıl paylaştırılacağı meselesi.

Hanefi Mezhebi

Zekat bu sınıflardan sadece birine veya birkaçına verilebilir. Hepsine paylaştırmak zorunlu değildir.

Delil: Ayet sınıfları beyan içindir, birine vermekle farz eda edilmiş olur.
Kaynak: El-Hidaye, Mülteka

Şafii Mezhebi

Bulunabilen bütün sınıflara eşit şekilde paylaştırılması farzdır.

Delil: Ayetteki 'lam' harfi temlik ifade eder ve hepsine verilmesi zikredilmiştir.
Kaynak: Minhac

Maliki Mezhebi

İhtiyaca göre sınıflar arasında tercih yapılabilir, bir sınıfa tamamı verilebilir.

Delil: İmamın (idarecinin) maslahatı gözeterek dağıtması esastır.
Kaynak: El-Müdevvene

Hanbeli Mezhebi

Hanefiler ve Malikiler gibi birine veya birkaçına vermek caizdir, eşit paylaştırmak şart değildir.

Delil: Ayet hak sahiplerini belirler, eşit paylaştırmayı emretmez.
Kaynak: El-Muğni
🏠Ana Sayfa⚖️Ahkâm📜Sünnet📖Kur'an👑Mezhepler🔍Arama