بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
رَبِّ يَسِّرْ وَلاَ تُعَسِّرْ ، رَبِّ تَمِّمْ بِالْخَيْرِ
Dört Mezhebin Temel Fıkıh Metinleri
مُتُونُ الْفِقْهِ الْمُعْتَمَدَةُ فِي الْمَذَاهِبِ الْأَرْبَعَةِ وَشُرُوحُهَا
İslam medreselerinde bin yıldır nesilden nesile ezberlenen, şerh edilen ve mahkemelerde fetvaya esas alınan ana metinler: Kudûrî, Muhtâr, Kenz, Vikāye, Minhâc, Ebû Şücâ', Halîl ve Zâdü'l-Müstaknı'.
Muhtasaru'l-Kudûrî (el-Kitâb)
مُخْتَصَرُ الْقُدُورِيِّ (الْكِتَابُ)
Hanefî medreselerinde 'el-Kitâb' denilince kastedilen, mezhebin zâhirü'r-rivâye meselelerini en veciz şekilde toplayan ilk temel metindir.
- •el-Lübâb fî Şerhi'l-Kitâb (Abdülganî el-Meydânî)
- •el-Cevheretü'n-Neyyire (Ebû Bekir el-Haddâdî)
- •et-Teshîl ve't-Tavzîh
“Abdestin farzları dörttür: Yüzü yıkamak, kolları dirseklerle beraber yıkamak, başın dörtte birini meshetmek ve ayakları topuklarla beraber yıkamak.”
el-Muhtâr li'l-Fetvâ
الْمُخْتَارُ لِلْفَتْوَى
Ebû Hanîfe, Ebû Yûsuf ve İmam Muhammed'in en muteber fetva kavillerini delilleriyle birlikte cem eden 'Metûn-ı Erbaa'nın ikincisidir.
- •el-İhtiyâr li-Ta'lîli'l-Muhtâr (Bizzat müellifin 5 ciltlik şerhi)
“Alışveriş ancak icap ve kabul ile veya teati (parayı verip malı alma) ile mün'akid olur.”
Kenzü'd-Dekāik
كَنْزُ الدَّقَائِقِ
Lafzı son derece muhtasar, manası derya olan ve Hanefî fakihlerinin ezberlemeyi fazilet saydığı en veciz metin.
- •Tebyînü'l-Hakāik (Fahrüddin ez-Zeylaî)
- •el-Bahru'r-Râık (İbn Nüceym)
- •Remzü'l-Hakāik (Bedreddin el-Aynî)
“Vasiyet malın üçte birinde nafizdir; vârise vasiyet ancak diğer mirasçıların rızasıyla câiz olur.”
Vikāyetü'r-Rivâye fî Mesâili'l-Hidâye
وِقَايَةُ الرِّوَايَةِ فِي مَسَائِلِ الْهِدَايَةِ
Merğīnânî'nin meşhur el-Hidâye eserindeki fıkıh meselelerini torunu Sadru'ş-Şerîa'nın kolayca ezberlemesi için nazmedilmiştir.
- •Şerhu'l-Vikāye (Sadru'ş-Şerîa Ubeydullah b. Mes'ûd)
- •en-Nikāye (Muhtasaru'l-Vikāye)
- •Umdetü'r-Riâye (Leknevî)
“Sehiv secdesi, vaciplerden birinin tehirinde veya sehiv yoluyla terkinde iki secde ve teşehhüd ile ifa edilir.”
Mülteka'l-Ebhur
مُلْتَقَى الْأَبْحُرِ
Osmanlı Devleti'nin yaklaşık üç asır boyunca mahkemelerde resmi yarı-kanunname olarak kullandığı mutlak başvuru kaynağı.
- •Mecmeu'l-Enhur fî Şerhi Mülteka'l-Ebhur (Dâmâd Efendi)
- •Dürrü'l-Müntekā (Haskefî)
“Kadının mehri en az on dirhem gümüştür; mehrin üst sınırı için şer'an bir hudut tayin edilmemiştir.”
Nûru'l-İzâh ve Necâtü'l-Ervâh
نُورُ الإِيضَاحِ وَنَجَاةُ الأَرْوَاحِ
İbadet sahasında (taharet, namaz, oruç, zekat, hac) dünya medreselerinde en çok okutulan temel amelî ilmihal metni.
- •Merâkı'l-Felâh Şerhu Nûri'l-İzâh (Bizzat müellifin şerhi)
- •Hâşiyetü't-Tahtâvî
“Teyemmüm iki vuruş ve iki meshten ibarettir: Biri yüz için, diğeri kollar için.”
Matn-i Ebî Şücâ' (Gāyetü'l-İhtisâr)
مَتْنُ أَبِي شُجَاعٍ (غَايَةُ الِاخْتِصَارِ)
Şâfiî fıkhına başlayan her talebenin ilk ezberlediği, sınıflandırması ve tertibi mükemmel klasik metin.
- •Kifâyetü'l-Ahyâr (Takıyyüddîn el-Hısnî)
- •Fethu'l-Karîbi'l-Mucîb (İbn Kāsım el-Gazzî)
- •el-İknâ' fî Halli Elfâzı Ebî Şucâ' (Hatîb eş-Şirbînî)
“Namazın rükünleri on sekizdir: Niyet, iftitah tekbiri, ayakta durmak, Fatiha okumak, rükû, itidal...”
Minhâcü't-Tâlibîn ve Umdetü'l-Müftîn
مِنْهَاجُ الطَّالِبِينَ وَعُمْدَةُ الْمُفْتِينَ
Şâfiî mezhebinde nihai fetva dayanağı olan, mezhep içi racih görüşleri tespit eden ana metin.
- •Tuhfetü'l-Muhtâc (İbn Hacer el-Heytemî)
- •Nihâyetü'l-Muhtâc (Şemseddin er-Remlî)
- •Muğni'l-Muhtâc (Hatîb eş-Şirbînî)
“Deniz suyu temiz ve temizleyicidir; ölüsü helaldir. Balık dışındaki deniz canlıları da mezhepte esah olan kavle göre helaldir.”
Safînetü'n-Necâ fî Usûli'd-Dîn ve'l-Fıkh
سَفِينَةُ النَّجَاةِ فِيمَا يَجِبُ عَلَى الْعَبْدِ لِمَوْلَاهُ
Güneydoğu Asya, Yemen ve Doğu Afrika medreselerinde fıkha yeni başlayan çocukların ilk ezberlediği temel ibadet risalesi.
- •Kâşifetü's-Secâ fî Şerhi Sefîneti'n-Necâ (Muhammed Nevevî el-Câvî)
- •Neylü'r-Recâ
“Abdestin farzları altıdır: Niyet, yüzü yıkamak, elleri dirseklerle yıkamak, başın bir kısmını meshetmek, ayakları topuklarla yıkamak ve tertip.”
Muhtasaru Halîl
مُخْتَصَرُ خَلِيلٍ
Mâlikî dünyasında 'Halîl ne dediyse mezhep odur' derecesinde kabul gören mutlak fetva metni.
- •eş-Şerhu'l-Kebîr (Ahmed ed-Derdîr)
- •Mevâhibü'l-Celîl (Muhammed b. Muhammed el-Hattâb)
- •Hâşiyetü'd-Dusûkī alâ eş-Şerhi'l-Kebîr
“Namazda elleri yanlara salmak (Sedl) Mâlikî mezhebinde meşhur kavildir; nafilelerde göğüs üstünde bağlamak caizdir.”
er-Risâle (Bâkūretü's-Sa'd)
رِسَالَةُ ابْنِ أَبِي زَيْدٍ الْقَيْرَوَانِيِّ
'Küçük Mâlik' lakaplı allâmenin, talebelere akide ve Mâlikî fıkhını öğretmek için kaleme aldığı ilk kapsamlı metin.
- •Kifâyetü't-Tâlibi'r-Rabbânî (Ali el-Uchûrî)
- •Şerhu Zerruuk alâ Metni'r-Risâle
“Kuyuya pislik düşerse kuyu suyu kokusu, tadı veya rengi bozulmadığı müddetçe temizdir.”
el-Mürşidü'l-Mu'în ale'd-Darûriyyi min Ulûmi'd-Dîn
الْمُرْشِدُ الْمُعِينُ عَلَى الضَّرُورِيِّ مِنْ عُلُومِ الدِّينِ
Kuzey ve Batı Afrika medreselerinde yüz binlerce talebenin ezberlediği meşhur fıkıh manzumesi (317 beyit).
- •ed-Dürrü's-Semîn ve'l-Mevridü'l-Mu'în (Meyyâre)
- •Hablü'l-Metîn
“Abdestin farzları yedidir: Niyet, yüzü yıkamak, kolları yıkamak, başı meshetmek, ayakları yıkamak, dalk (ovmak) ve muvâlât (aralıksız yapmak).”
Umdetü'l-Fıkh
عُمْدَةُ الْفِقْهِ
İbn Kudâme'nin meşhur 4 basamaklı fıkıh tedrisatının (Umde -> Mukni' -> Kâfî -> Muğnî) ilk ve en berrak basamağı.
- •el-Udde Şerhu'l-Umde (Bahâüddîn el-Makdisî)
- •Şerhu Umdeti'l-Fıkh (Takıyyüddîn İbn Teymiyye)
“Su iki kulleye (yaklaşık 200 litre) ulaştığı zaman pislik taşımaz; rengi, tadı veya kokusu değişmedikçe necis olmaz.”
Zâdü'l-Müstakni' fî İhtisâri'l-Mukni'
زَادُ الْمُسْتَقْنِعِ فِي اخْتِصَارِ الْمُقْنِعِ
Son dönem Hanbelî ulemasının en çok ezberlediği ve üzerine yüzlerce haşiye yazılan mezhebin ana fetva metni.
- •er-Ravdu'l-Murbi' Şerhu Zâdi'l-Müstakni' (Mansûr el-Buhûtî)
- •eş-Şerhu'l-Mümti' alâ Zâdi'l-Müstakni' (Muhammed b. Sâlih el-Useymîn)
“Kişi namaz kılarken abdestinin bozulup bozulmadığından şüphe ederse, kesin bir ses işitmedikçe veya koku hissetmedikçe namazdan çıkmaz.”
Delîlü't-Tâlib li-Neyli'l-Metâlib
دَلِيلُ الطَّالِبِ لِنَيْلِ الْمَطَالِبِ
Tertibi son derece açık, lafzı akıcı ve talebenin meseleleri kolayca kavramasını sağlayan muteber Hanbelî muhtasarı.
- •Menâru's-Sebîl fî Şerhi'd-Delîl (İbn Düveyyân)
- •Neylü'l-Meârib
“Ramazan hilali tek bir adil Müslümanın şahitliği ile sabit olur; bayram hilali için ise iki adil şahit şarttır.”
Fukahâ ve Mezhep Atlası
Bu temel metinleri kaleme alan 44+ büyük müctehid fakihin biyografileri ve Dört Mezhep Fıkıh Mukayese Atlası sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.