Dört Mezhep Fıkıh Mukayese & İhtilâf Sebepleri

Başın en az dörtte birini (alnı/nâsiye miktarını) meshetmek farzdır.

Delil: Mâide 6 ayetindeki 'be' harfi teb'iz bildirir; ayrıca Hz. Peygamber'in (s.a.v.) sarığı üzerinden perçemine (nâsiyesine) meshettiğine dair Muğîre b. Şu'be hadisi (Müslim).

Abdestte niyet etmek sünnettir, farz değildir. Niyetsiz alınan abdestle de namaz kılınabilir (sevabı eksik olur).

Delil: Mâide 6 ayetinde sadece uzuvların yıkanması emredilmiş, niyet zikredilmemiştir. Su zatında temizleyicidir; necaseti temizlerken niyet şart olmadığı gibi hadesi def ederken de şart değildir.

Yaradan etrafa yayılan, akıcı nitelikteki kan ve sarı su abdesti bozar; yerinde kalan damla bozmaz.

Delil: 'Akan her kandan dolayı abdest almak gerekir' (Dârekutnî) hadis-i şerifi ve necasetin bedenden çıkmasının tahareti ihlal etmesi.

Kadına dokunmak (şehvetle dahi olsa) ferc ferve temas etmedikçe abdesti bozmaz.

Delil: İbn Abbas'ın tefsiri: 'Lems ve mülâmese cima demektir, lakin Allah hayâlıdır kinaye yapmıştır.' Ayrıca Hz. Âişe'nin, Rasûlullah secde ederken ayağına dokunduğunu ve namazı kesmediğini rivayet etmesi.

Avret mahalline dokunmak kesinlikle abdesti bozmaz.

Delil: Talk b. Alî hadisi: Rasûlullah'a (s.a.v.) namazda fercine dokunan kimse sorulduğunda 'O ancak senin bedeninden bir parçadır' buyurmuştur.

Tertip ve muvâlât (peş peşe yıkamak) sünnettir, farz değildir. Sırasız yıkayan kimsenin abdesti geçerlidir.

Delil: Arapçada 'vav' harfi tertip ifade etmez, sadece bir araya getirmeyi (mutlak cem') bildirir.

Gusülde ağza ve burna su verip yıkamak farzdır; bir kırıntı dahi kuru kalsa gusül sahih olmaz.

Delil: Ağız ve burun boşluğu zahirî bedenden sayılır, su ulaştırılmasında meşakkat yoktur.

İmama uyan kişinin ne gizli ne de aşikâr namazlarda Fatiha veya sure okuması caiz değildir (tahrîmen mekruhtur).

Delil: 'İmamın kıraati, ona uyanın da kıraatidir' (İbn Mâce) ve 'Kur'an okunduğu zaman susun ve dinleyin' (A'râf 204) nassları.

Besmele Fatiha'dan müstakil bir ayettir ama Fatiha'nın cüzü değildir. Namazda daima gizli çekilir.

Delil: Hz. Âişe, Enes ve İbn Mes'ûd'un; 'Rasûlullah, Ebû Bekir ve Ömer kıraate Elhamdülillahi Rabbil Alemîn ile başlarlardı' rivayetleri.

Erkekler göbeğin altına bağlar; kadınlar göğüs üzerine koyar.

Delil: Hz. Ali'nin (r.a.) 'Sağ eli sol el üzerine koyup göbeğin altına bağlamak sünnettendir' sözü (Ebû Dâvûd).

İftitah tekbiri hariç rükûya inerken veya kalkarken eller kaldırılmaz (sünnet olan terkidir).

Delil: İbn Mes'ûd'un sahih hadisi: 'Rasûlullah ile namaz kıldım, ellerini sadece iftitah tekbirinde kaldırdı, bir daha tekrarlamadı' (Tirmizî, Nesâî).

Vitir namazı Vâciptir (inkâr eden kâfir olmaz ama terk eden günahkâr olur).

Delil: 'Ey Kur'an ehli vitir namazını kılın' ve 'Allah size bir namaz ziyade kıldı' emirleri zannî delille sabit kesin vücûb ifade eder.

Yıl boyu sadece Vitir namazının 3. rekatında rükûdan önce tekbir alıp okumak vâciptir. Sabah namazında bela (nâzile) hali dışında kunut okunmaz.

Delil: İbn Mes'ûd'un 'Rasûlullah sabah namazındaki kunutu terk etti' rivayeti.

Namazda ne tür eksiklik veya fazlalık olursa olsun sehiv secdesi daima sağa selam verdikten sonra yapılır.

Delil: Zülyedeyn hadisi ve İbn Mes'ûd rivayetleri: Rasûlullah sehiv için selam verip sonra iki secde yaptı ve tekrar selam verdi.

Şehir (mısr-ı câmi') şarttır, devlet başkanı veya vekilinin izni (sultan) şarttır; imam dışında en az 3 mükellef erkek kâfidir.

Delil: 'Cuma ancak mısr-ı câmi'de kılınır' eseri. Cuma ümmetin siyasi vahdetini temsil eder.

Seferde 4 rekatlı namazları 2 kılmak azimettir (vaciptir). Namazları birleştirmek (cem') ise sadece Hac'da Arafat ve Müzdelife'de caizdir; diğer yolculuklarda cem caiz değildir (ancak sûrî cem yapılabilir).

Delil: 'Namaz ikişer rekat farz kılındı, hazarda artırıldı, seferde olduğu gibi kaldı' hadisi ve namaz vakitlerinin nassla tayin edilmiş olması.

Hilalin gözle görülmesi esastır. İhtilâf-ı metâli'e (doğuş yeri farklılığına) itibar edilmez; dünyanın herhangi bir yerinde adil şahitlerle hilal görülse bütün yeryüzü Müslümanlarına oruç farz olur.

Delil: 'Hilali görünce oruç tutun' emrinin genel hitabı; hilal bir yerde sabit olunca nassın hükmü umumi olur.

Gıda veya ilaç niteliğindeki bir şeyi bilerek yiyip içen kimseye de cinsi münasebette olduğu gibi kaza + 60 gün kefaret farz olur.

Delil: Kefaretin asıl illeti Ramazan ayının hürmetini kasten, mazeretsiz ihlal etmektir; yemek-içmek ile cima bu hürmetsizlikte eşittir.

Kullanılan ziynet eşyası altın ve gümüşten ise 80.18 gr nisabı aştığında her yıl kırkta bir (%2.5) zekâtı farzdır.

Delil: Hz. Peygamber'in kolunda iki kalın altın bilezik gören kadına 'Bunların zekâtını veriyor musun? Kıyamet günü ateşten iki bilezik takılmasını ister misin?' buyurması (Ebû Dâvûd, Nesâî).

İmam Ebû Hanîfe'ye göre az veya çok, yerden biten her türlü mahsulde (odun, ot hariç) nisap şartı aranmaksızın öşür farzdır.

Delil: 'Yağmurun suladığı şeylerde onda bir (1/10), kova ve masrafla sulananlarda yirmide bir (1/20) vardır' (Buhârî) hadisinin mutluluğu.

Zekât bu sekiz sınıftan sadece birine veya birkaçına verilebilir; hepsine paylaştırmak şart değildir.

Delil: Ayet zekâtın verilebileceği meşru mercileri tahdit içindir, hisse taksimi için değildir; Muaz hadisinde 'Onların zenginlerinden alınıp fakirlerine verilir' buyrulmuştur.

Bâliğa ve reşîde kadın dengiyle (küfüv) ve mehir-i misilden az olmamak şartıyla velisiz kendi nikâhını bizzat akdedebilir.

Delil: Bakara 232: 'Aralarında meşru şekilde anlaştıkları takdirde onların evlenmelerine engel olmayın' ayeti kadına akit nispet etmiştir. Malında tasarruf hakkı olan kadının nefsinde de vardır.

Bir mecliste söylenen üç talak dinen bid'at ve haram olmakla birlikte hukuken üç talak olarak vaki olur; bâin talak gerçekleşir (hulle olmaksızın evlenemezler).

Delil: Dört halife ve sahabenin ittifakı (icmâ); lafız üçü ifade ediyorsa hukuken üç gerçekleşir, koca kendi tasarrufunun sonucuna katlanır.

İki buçuk yaşından küçükken bir damla dahi süt boğazdan mideye ulaşsa süt kardeşliği ve hürmet-i musâhere sabit olur (sayı şartı yoktur).

Delil: Nisâ 23 ayetindeki 'Sizi emziren süt anneleriniz' nassının mutluluğu; ayette adet belirtilmemiştir.

İllet: Cins ve Miktardır (Ölçü ve Tartı). Altın ve gümüşte vezn (tartı), diğer dört maddede keyl (hacim ölçüsü) esastır. Bu vasıftaki her şeyde fazlalık faizdir.

Delil: 'Aynı cinsten olanları ölçü veya tartı ile değiştirirken eşitliğe riayet edin' hadisi kıyasın esasıdır.

Deniz canlılarından yalnızca balık suretinde olanlar helaldir. Midye, kalamar, karides, yengeç ve ahtapot tahrîmen mekruh / haramdır.

Delil: A'râf 157 gereği balık dışındaki deniz böcekleri habâis (tiksinç) sınıfındandır; ayrıca Peygamberimizin hekimin ilaç için kurbağa öldürmesini yasaklaması.

Akid anında peşin veya vadeli vecihlerinden biri kesinleştirilmek şartıyla vadeli fiyata fark koymak helaldir ve caizdir.

Delil: Bakara 275: 'Allah alışverişi helal kıldı.' Malın peşin fiyatı ile vadeli fiyatı farklı olabilir; zira akit mal üzerinedir, para üzerine para satışı değildir.