۞ Ahkâmü's-Sulh ve't-Tahkîm ۞

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

رَبِّ يَسِّرْ وَلاَ تُعَسِّرْ ، رَبِّ تَمِّمْ بِالْخَيْرِ

✦

Sulh, Tahkim & Arabuluculuk
İslami Uzlaşma, Hakem Tayini ve İbrâ

﴿ وَالصُّلْحُ خَيْرٌ ﴾

“Sulh (barışmak ve uzlaşmak) daha hayırlıdır.”

(Nisâ Suresi, 128. Ayet)

İslam hukukunda mahkeme dışı uyuşmazlık çözümü: Sulh akdi çeşitleri (ikrar ve inkâr), tarafların hakem tayini (tahkim), alacaklının borçluyu gönüllü ibrası ve Müslümanlar arasında ıslah farziyeti.

Sulh Akdi ve Çeşitleriعَقْدُ الصُّلْحِ فِي الْفِقْهِ الإِسْلامِيِّ

Sulh Akdi: İslami Arabuluculuk ve Uzlaşma

⚖️ Şer'i Kural:Sulh-i ikrar (her iki taraf borcu kabul ederek bedelde uzlaşma) ve Sulh-i inkâr (bir taraf borcu reddederken bedel karşılığı uzlaşma) olmak üzere iki temel çeşidi vardır.

📖 Nass: Nisâ 128: 'Sulh hayırlıdır.' Mecelle 1531: 'Sulh akdi lazımdır; iki taraftan birisi tek başına feshedemez.'

Sulh akdi haramı helal kılmak veya helali haram kılmak amacıyla yapılamaz. Peygamber Efendimiz: 'Müslümanlar arasında sulh caizdir; ancak haramı helal veya helali haram kılan sulh hariç.' (Tirmizî).

Mendub (Tavsiye Edilen) / Bazen Vâcip

Tahkim (Hakem Tayini)التَّحْكِيمُ وَتَعْيِينُ الْحَكَمِ

Tahkim: Tarafların Hakem Tayini

⚖️ Şer'i Kural:Davacı ve davalı tarafların birlikte veya kâdının tayiniyle güvenilir, ilim sahibi ve adâlet şartlarını taşıyan bir hakemi tayin etmeleri caizdir.

📖 Nass: Nisâ 35: 'Eğer karı-kocanın arasının açılmasından endişe ederseniz, erkeğin ailesinden bir hakem ve kadının ailesinden bir hakem gönderin.' Sahabe uygulaması: Hz. Ali ile Hz. Muaviye arasındaki Sıffin tahkimi.

Hakemin kararı, kâdının kararı gibi bağlayıcıdır. Hakemler Kur'an ve Sünnete aykırı karar veremez.

Câiz ve Bağlayıcıdır

Dava Düşürme ve İbrâالإِبْرَاءُ وَإِسْقَاطُ الدَّعْوَى

İbrâ (Borçtan Kurtarma) ve Dava Düşürme

⚖️ Şer'i Kural:Alacaklının borçluyu borcunun tamamından veya bir kısmından gönüllü olarak ibra etmesi (kurtarması) geçerli ve bağlayıcıdır.

📖 Nass: Bakara 280: '...sadaka olarak bağışlamanız ise sizin için daha hayırlıdır.' Mecelle 1536: 'İbrâ borcu ıskat eder (düşürür).'

İbrâ tek taraflı bir hukuki tasarruftur; alacaklı borcun tamamını veya bir kısmını istediği zaman karşılıksız bağışlayabilir.

Câiz / Alacaklının Gönüllü Tasarrufudur

Toplumsal Islah (Beynel-Müslimîn)الإِصْلَاحُ بَيْنَ الْمُسْلِمِينَ وَدَفْعُ الْفِتَنِ

Müslümanlar Arasında Islah ve Fitne Önleme

⚖️ Şer'i Kural:İki Müslüman veya iki grup arasındaki düşmanlık, anlaşmazlık ve fitneyi gidermek için aralarını bulmak nafile namaz, oruç ve sadakadan daha faziletlidir.

📖 Nass: Hucurât 9-10: 'Eğer müminlerden iki grup birbirleriyle savaşırlarsa aralarını düzeltin...' Ebû Dâvûd: 'İnsanların arasını düzeltmek, nafile namaz, oruç ve sadakadan üstündür.'

Islah için yalan söylemek istisnaen caizdir: Peygamberimiz 'İnsanlar arasını düzelten ve hayır söyleyen (veya hayır kastedip söyleyen) kimse yalancı değildir.' (Sahihayn).

Farz-ı Kifâye / En Faziletli Amellerden

Şer'i Kaza & Yargılama Usulünü İncele →