۞ Ahkâmü's-Selem ve'l-İstisnâ' ۞

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

رَبِّ يَسِّرْ وَلاَ تُعَسِّرْ ، رَبِّ تَمِّمْ بِالْخَيْرِ

✦

Selem & İstisnâ' Akitleri
Peşin Para-Vadeli Mal ve İmalat Sözleşmeleri

« مَنْ أَسْلَفَ فِي شَيْءٍ فَلْيُسْلِفْ فِي كَيْلٍ مَعْلُومٍ، وَوَزْنٍ مَعْلُومٍ، إِلَى أَجَلٍ مَعْلُومٍ »

“Kim selem akdi yaparsa, bilinen ölçüde, bilinen tartıda ve bilinen bir vadeye kadar yapsın.”

(Sahihayn: Buhârî 2240; Müslim 1604)

İslam borçlar ve ticaret hukukunda vadeli finansman: Peşin para karşılığı standart mal siparişi (Selem), sanayi ve inşaat imalat sözleşmesi (İstisnâ'), garardan sakınma kuralları ve modern paralel selem modelleri.

Selem Akdi (Peşin Para - Vadeli Mal)عَقْدُ السَّلَمِ وَشُرُوطُ جَوَازِهِ

Selem Akdi: Peşin Semen ile Vadeli Standart Mal Alımı

⚖️ Şer'i Kural:Paranın akit meclisinde peşin (peşin nakit) olarak satıcıya ödenmesi; cinsi, nev'i, miktarı, kalitesi ve teslim tarihi tam olarak belirlenen mislî (standart) malın ise ileriki bir tarihte teslim edilmesidir. Olmayan malın satışı kuralının meşru istisnasıdır.

📖 Nass: Bakara 282: 'Ey iman edenler! Belirli bir vadeye kadar birbirinize borçlandığınızda onu yazın.' Sahihayn (Buhârî 2240, Müslim 1604): Resûlullah (s.a.v.) 'Kim selem akdi yaparsa, bilinen ölçüde, bilinen tartıda ve bilinen bir vadeye kadar yapsın' buyurdu.

Selem akdinde bedelin (paranın) tamamının mecliste kabzedilmesi şarttır; aksi takdirde 'veresiyenin veresiye ile satışı' (bey'u'l-kālî bi'l-kālî) doğar ki bu ittifakla haramdır.

Dört Mezhepte Câizdir / Nass ile Sabittir

İstisnâ' Akdi (İmalat ve Eser Sözleşmesi)عَقْدُ الاسْتِصْنَاعِ وَصِنَاعَةُ الْمَطْلُوبِ

İstisnâ' Akdi: İmalat, Sanayi ve İnşaat Sipariş Sözleşmesi

⚖️ Şer'i Kural:Bir ustanın, fabrikanın veya müteahhidin malzemesini kendisi temin etmek şartıyla belirli özelliklere sahip bir eşyayı (mobilya, makine, konut, gemi, kıyafet) imal edip teslim etmesi üzerine yapılan sözleşmedir.

📖 Nass: Sahihayn: Peygamber Efendimiz'in bir gümüş yüzük ve minber yaptırmak üzere ustalarla anlaşması ve sipariş vermesi. Sahabe icmâı ve örf delili.

Selemden farkı: İstisnâda paranın tamamının peşin verilmesi şart değildir; taksitle, iş bittikçe veya teslim anında ödenebilir. Ölçü ve vasıflara uymazsa alıcının muhayyerlik hakkı vardır (Mecelle 392).

Hanefi ve Cumhurda İstihsânen Câizdir

Selemde Garar ve Şartlarشُرُوطُ السَّلَمِ الشَّرْعِيَّةِ وَمَانِعُ الْغَرَرِ

Selem Akdinde Batıl Olan Şartlar ve Garar Yasağı

⚖️ Şer'i Kural:Selem akdinde 'falan tarlanın mahsulü' veya 'falan ağacın meyvesi' gibi belirli bir kaynağa bağlı mal şart koşulamaz; çünkü o tarlaya dolu yağabilir ve helak olabilir. Mal piyasada bulunabilen genel vasıfta olmalıdır.

📖 Nass: Ebû Dâvûd ve Tirmizî: Resûlullah (s.a.v.) Medine'ye geldiğinde bir-iki yıllık meyvelere selem yaptıklarını gördü ve sadece ölçüsü ve tartısı bilinen genel mallara selem yapılmasına izin verdi.

Teslim yeri ve kesin teslim gününün taraflarca akitte açıkça zikredilmesi çekişmeyi (nizâ') önlemek için şarttır.

Şartlara Uyulmazsa Bâtıldır

Modern Sanayi ve Fabrika Siparişleriتَطْبِيقَاتُ السَّلَمِ وَالاسْتِصْنَاعِ الْمُعَاصِرَةِ

Modern Tedarik Zinciri ve Fabrika Siparişleri Fıkhı

⚖️ Şer'i Kural:Modern sanayide tarım üreticilerini finanse etmek için 'Ters Selem' (Paralel Selem) veya inşaat projelerinde 'Muvâzî İstisnâ' (Paralel Eser Sözleşmesi) modelleri faizsiz İslami finans kurumlarınca uygulanmaktadır.

📖 Nass: AAOIFI Şer'i Standartları (No: 10 ve No: 11): Selem ve İstisnâ uygulamalarının günümüz ticaret hukuku ile uyumu.

Üreticiye peşin sermaye sağlayan selem, çiftçiyi ve sanayiciyi tefeciden ve faizli kredilerden koruyan en güçlü şer'i finansman aracıdır.

Şer'i Standartlara Göre Helaldir

Ticaret Hukuku & Şer'i Akitleri İncele →