۞ Ahkâmü'r-Rehn ve't-Tevsîk ۞

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

رَبِّ يَسِّرْ وَلاَ تُعَسِّرْ ، رَبِّ تَمِّمْ بِالْخَيْرِ

✦

Rehin & Borç Teminatları
İpotek Fıkhı, Hapis Hakkı ve Menfaat Faizi Yasağı

﴿ وَإِن كُنتُمْ عَلَىٰ سَفَرٍ وَلَمْ تَجِدُوا كَاتِبًا فَرِهَانٌ مَّقْبُوضَةٌ ﴾

“Eğer yolculukta iseniz ve bir katip bulamazsanız, (borca karşılık) alınan rehinler yeterlidir.”

(Bakara Suresi, 283. Ayet)

İslam borçlar hukukunda alacak güvencesi: Rehin akdinin kabz şartı, rehin maldan alacaklının menfaat temin etme (faiz) yasağı, borcun ödenmemesi halinde tasfiye kuralları ve modern tapu ipoteği standartları.

Rehin Akdi ve Kabz Şartıعَقْدُ الرَّهْنِ وَشُرُوطُ حِيَازَتِهِ

Rehin Akdi: Borç Güvencesi Olarak Mal Tutma

⚖️ Şer'i Kural:Borçlunun (râhin), alacaklıya (mürtehin) borcunu vadesinde ödeyeceğine dair güvence olarak maddi değeri olan bir malı teslim etmesidir. Hanefi mezhebinde akit kabz (teslim-tesellüm) ile tamam ve lazım olur.

📖 Nass: Bakara 283: 'Eğer yolculukta iseniz ve bir katip bulamazsanız, (borca karşılık) alınan rehinler yeterlidir.' Sahihayn: Resûlullah (s.a.v.) vefat ettiğinde, bir Yahudiden vadeli arpa almış ve zırhını ona rehin olarak bırakmıştı (Buhârî 2068, Müslim 1603).

Rehin verilen mal borçlunun mülkiyetinde kalmaya devam eder; alacaklı borç ödenene kadar malı elinde hapis hakkına sahiptir.

Meşrudur / Kur'an ve Sünnetle Sabittir

Rehin Malın Kullanılması Yasağı (Faiz)تَحْرِيمُ انْتِفَاعِ الْمُرْتَهِنِ بِالرَّهْنِ

Rehin Maldan Alacaklının Faydalanma Yasağı (Menfaat Faizi)

⚖️ Şer'i Kural:Alacaklının borçluya borç verip rehin aldığı evde bedelsiz oturması, rehin aldığı arabayı kullanması veya tarlayı ekip mahsulünü yemesi 'Menfaat sağlayan her borç faizdir' külli kaidesi gereğince haramdır ve ribadır.

📖 Nass: Fıkıh Küllî Kaidesi: 'Küllü kardin cerre menfeaten fe-hüve ribâ' (Menfaat celbeden her borç verme işlemi faizdir). İbn Mâce ve Beyhakî.

İstisna: Rehin verilen sağmal hayvan veya binek hayvanın bakımı ve yemini alacaklı karşılıyorsa, yaptığı masraf kadar sütünden faydalanabilir veya binebilir (Buhârî 2512).

Kat'î Olarak Haramdır / Ribâdır

Borcun Ödenmemesi Halinde Rehinin Satışıبَيْعُ الرَّهْنِ عِنْدَ تَعَذُّرِ قَضَاءِ الدَّيْنِ

Borcun Ödenmemesi Halinde Rehin Malın Tasfiyesi

⚖️ Şer'i Kural:Borcun vadesi geldiğinde borçlu borcunu ödemezse, rehin mal piyasa rayiç değeriyle satılır; elde edilen paradan alacaklının hakkı kuruşu kuruşuna ödenir, artan para ise borçluya iade edilir. Mal borcu karşılamazsa kalan miktar borçlunun zimmetinde borç olarak kalır.

📖 Nass: Mecelle Madde 756-760: 'Rehin mal borcun ifası için satılır; mürtehin malın tamamına el koyamaz, yalnızca alacağı kadarını tahsil eder.'

Alacaklının 'Borcu ödeyemezsen rehin mal tamamen benimdir' şeklinde şart koşması (halk arasında tefeci şartı) İslam fıkhında bâtıldır.

Kâdı veya Tarafların Rızasıyla Satılır

Menkul ve Gayrimenkul İpotek Fıkhıالرَّهْنُ الْعَقَارِيُّ وَالتَّطْبِيقَاتُ الْمُعَاصِرَةُ

Çağdaş Gayrimenkul İpoteği ve Menkul Rehin Standartları

⚖️ Şer'i Kural:Modern tapu kayıtlarına 'resmi ipotek' (rehn-i resmî) şerhi konulması malın fiziken teslimi yerine geçer. Bu kayıt şer'an geçerli bir aynî teminattır.

📖 Nass: İslam Fıkıh Akademisi (Mecmaü'l-Fıkhi'l-İslâmî) Kararları: Tapu siciline tescil edilen gayrimenkul ipoteğinin şer'i sıhhati.

Faizsiz finans kurumlarının gayrimenkulü teminat ipoteği olarak tutması caizdir; ancak müşteriye faiz tahakkuk ettirilmesi haramdır.

Şer'i Şartlara Göre Helaldir

Vekâlet, Havâle & Kefâlet Fıkhını İncele →