۞ Ahkâmü'l-Emânât ve'l-Gasb ۞

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

رَبِّ يَسِّرْ وَلاَ تُعَسِّرْ ، رَبِّ تَمِّمْ بِالْخَيْرِ

✦

Lukatâ, Emanet & Gasp Hukuku
Buluntu Mal, Vedîa Sorumluluğu ve İtlâf Tazminatı

« مَنْ غَصَبَ شِبْرًا مِنَ الأَرْضِ طُوِّقَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنْ سَبْعِ أَرَضِينَ »

“Kim haksız yere bir karış toprağa el koyarsa (gasp ederse), kıyamet gününde yedi kat yer onun boynuna dolanır.”

(Sahih Buhârî, Mezâlim 13; Sahih Müslim, Müsâkât 139)

Buluntu malın (lukatâ) bir yıl boyunca halka ilan edilmesi, emanet malın (vedîa) kusursuz telef halinde tazmin edilmemesi, gasp edilen malın aynen iade farziyeti ve mala verilen hasarın tazmini.

Lukatâ (Buluntu Mal)أَحْكَامُ اللُّقَطَةِ فِي الشَّرِيعَةِ

Lukatâ (Buluntu Mal) Fıkhı ve İlan Şartı

⚖️ Şer'i Fıkhi Kural:Yolda veya sahipsiz yerde bulunan kıymetli mal sahibine ulaştırılmak üzere muhafaza altına alınır. Bir yıl boyunca çarşıda ve halkın toplandığı yerlerde ilan edilir; sahibi çıkmazsa fakirlere sadaka verilir.

📖 Nass: Sahihayn (Buhârî ve Müslim): Peygamber Efendimiz'e buluntu mal sorulduğunda: 'Kesesini ve bağını iyi tanı, sonra onu bir yıl boyunca ilan et. Sahibi gelirse ver, gelmezse dilediğin gibi kullan (veya sadaka ver).' buyurmuştur.

Bulan kişi fakir ise kendisi istifade edebilir; ancak sahibi yıllar sonra gelse dahi bedelini tazmin etmek zorundadır.

1 Yıl İlan Farzdır

Vedîa (Emanet Bırakılan Mal)عَقْدُ الْوَدِيعَةِ وَضَمَانُ الأَمَانَاتِ

Vedîa (Emanet Mal) ve Tazmin Sorumluluğu

⚖️ Şer'i Fıkhi Kural:Emanetçi (müstevda') emin kimsedir. Kasıt, ihmal veya izinsiz kullanım olmadıkça mal deprem, sel veya yangın gibi afetle telef olursa tazmin gerekmez.

📖 Nass: Nisâ 58: 'Allah size emanetleri ehline vermenizi emreder.' İbn Mâce (Hasen Hadis): 'Emanetçiye tazminat yoktur.'

Emanet bırakılan arabayı izinsiz süren veya emanet parayı kendi şahsi işinde harcayan kimse zâmin (tazminle mükellef) olur.

Emanettir / Kusursuz Telef Tazmin Edilmez

Gasp (Zorla El Koyma)جَرِيمَةُ الْغَصْبِ وَوُجُوبُ الرَّدِّ

Gasp (Haksız El Koyma) ve Aynen İade Farziyeti

⚖️ Şer'i Fıkhi Kural:Bir kimsenin malına izinsiz ve zorla el koymaktır. Gâsıb malı nerede olursa olsun sahibine aynen iade etmekle mükelleftir; mal telef olmuşsa mislini veya kıymetini öder.

📖 Nass: Sahihayn: 'Kim haksız yere bir karış toprağa el koyarsa (gasp ederse), kıyamet gününde yedi kat yer onun boynuna dolanır.'

Mecelle 890: 'Gasb olunan malı aynen sahibine reddü teslim etmek gasıb üzerine farzdır.' Gasp edilen maldan elde edilen kira ve gelirler de sahibine aittir.

Büyük Günahtır / Aynen İade Farzdır

İtlâf ve Tazminatإِتْلافُ مَالِ الْغَيْرِ وَالضَّمَانُ

Başkasına Ait Mala Zarar Verme (İtlâf ve Tazmin)

⚖️ Şer'i Fıkhi Kural:İster bilerek ister kazaen olsun, bir başkasının malına, aracına veya hayvanına zarar veren kimse zararı kuruşu kuruşuna tazmin eder.

📖 Nass: Mecelle 912: 'Bir kimse diğerinin malını itlaf eylese ister kasden ve isterse sehven olsun zâmin olur.' İbn Mâce: 'Zarar vermek ve zarara zararla karşılık vermek yoktur.'

Trafik kazasında karşı tarafa verilen hasar, başkasının vitrinini kırma veya tarla mahsulünü telef etme hallerinde şer'an tam tazminat gerekir.

Tazminat Vâciptir

Ticaret Hukuku & Şer'i Akitler Masasını İncele →