۞ Ahkâmü'l-İkâleh ve'l-Fesh ۞

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

رَبِّ يَسِّرْ وَلاَ تُعَسِّرْ ، رَبِّ تَمِّمْ بِالْخَيْرِ

✦

İkâle & Akitlerin Feshi
Rızâî Satış İptali, Kolaylık Fazileti ve İade Fıkhı

« مَنْ أَقَالَ مُسْلِمًا أَقَالَهُ اللَّهُ عَثْرَتَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ »

“Kim pişman olan bir Müslümanın alışverişini iptal ederse (ikâle yaparsa), Allah da kıyamet gününde onun günahlarını ve tökezlemesini affeder.”

(Ebû Dâvûd 3460; İbn Mâce 2199)

İslam borçlar ve ticaret ahlakı: Pişman olan müşterinin malını geri alma (İkâle) erdemi, ikâlede kesinti/fazlalık yasağı, e-ticarette cayma hakkı ve akitlerin fesih, iptal ve infisah hükümleri.

İkâlenin Mahiyeti ve Karşılıklı Rızaعَقْدُ الإِقَالَةِ وَفَسْخُ الْبَيْعِ بِالتَّرَاضِي

İkâle: Akit Sonrası Pişmanlıkta Satışın Rızâî İptali

⚖️ Şer'i Kural:Satış akdi tamamlandıktan sonra taraflardan birinin (özellikle alıcının) pişman olması durumunda, diğer tarafın hiçbir zorunluluğu yokken sadece kardeşlik ve merhamet duygusuyla akdi karşılıklı rıza ile feshetmesidir.

📖 Nass: Ebû Dâvûd 3460, İbn Mâce 2199 (Sahih): Resûlullah (s.a.v.) 'Kim pişman olan bir Müslümanın satışını iptal ederse (ikâle yaparsa), Allah da kıyamet gününde onun günahlarını ve tökezlemesini affeder' buyurmuştur.

İkâle taraflar arasında yeni bir satış değil, önceki akdin feshidir (Mecelle 190).

Müstehab ve Büyük Bir Fazilettir

İkâlede Fazlalık veya Kesinti Yapma Yasağıبُطْلانُ الزِّيَادَةِ أَوِ النُّقْصَانِ فِي الإِقَالَةِ

İkâle Esnasında Fiyatta Kesinti veya Fazlalık Yasağı

⚖️ Şer'i Kural:İkâle yapılırken mal hangi fiyata satılmışsa aynen o fiyattan iade edilir. Satıcının 'Paranı 100 lira eksiğine iade ederim' veya alıcının fazlalık talep etmesi fukahanın çoğunluğuna göre batıldır; ilk semen (bedel) kuruşu kuruşuna iade edilir.

📖 Nass: Mecelle Madde 193: 'İkâlede semen-i evvelden ziyade ve noksan kılınan ziyade ve noksan bâtıldır ve semen-i evvel ile ikâle sahih olur.'

Eğer malda kullanımdan veya kaza sebebiyle bir kusur/yıpranma meydana gelmişse, bu yıpranma payı tazmin edilir.

Kesinti veya Fazlalık Şartı Bâtıldır

İkâlenin Büyük Fazileti ve Günahların Affıحَقُّ الإِرْجَاعِ وَخِيَارُ الرُّجُوعِ الْمُعَاصِرُ

Modern Ticarette Cayma Hakkı ve Müşteri İadesi

⚖️ Şer'i Kural:E-ticarette ve mağazacılıkta '14 gün koşulsuz iade hakkı' sözleşmede şart koşulmuşsa bu Hıyâr-ı Şart'tır; şart koşulmamışsa müşterinin iade talebini kabul etmek sünnet olan İkâle'dir.

📖 Nass: Buhârî: 'Alışverişinde kolaylık gösteren, satarken kolaylaştıran, alırken kolaylaştıran ve hakkını isterken kolaylaştıran kimseye Allah rahmet etsin.'

Müslüman tüccar müşterinin çaresizliğinden faydalanmaz, malı geri alarak ahiret kazancı elde eder.

Şer'i Teşvik ve Ticari Ahlaktır

Akitlerin Fesih, İptal ve İnfisah Türleriالْفَرْقُ بَيْنَ الْفَسْخِ وَالْبُطْلانِ وَالانْفِسَاخِ

Akitlerde Fesih, İptal ve İnfisah Arasındaki Şer'i Farklar

⚖️ Şer'i Kural:Bâtıl: Aslen ve vasfen geçersiz olan akittir. Fâsid: Aslen caiz olup vasfında haramlık bulunan akittir. Fesih: Geçerli bir akdin muhayyerlik veya ikâle ile bozulmasıdır. İnfisah: Malın teslimden önce helak olmasıyla akdin kendiliğinden düşmesidir.

📖 Nass: Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye (Akitler Nazariyesi).

Bu kavramlar İslam hukukunda mülkiyetin intikali ve tazminat sorumluluğunun sınırlarını belirler.

Borçlar Hukuku Tasnifidir

Ticarette Muhayyerlik & Ayıp Fıkhını İncele →