۞ Ahkâmü'l-Hacr ve't-Taflîs ۞

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

رَبِّ يَسِّرْ وَلاَ تُعَسِّرْ ، رَبِّ تَمِّمْ بِالْخَيْرِ

✦

İflas, Borç & Hacr Hukuku
Müflis Tasfiyesi, Garamet ve Mühlet Tanıma

﴿ وَإِن كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَىٰ مَيْسَرَةٍ ﴾

“Eğer borçlu darlık içinde ise, ona kolaylığa (feraha) çıkıncaya kadar mühlet verin.”

(Bakara Suresi, 280. Ayet)

Kişinin mal tasarrufunun kısıtlanması (hacr), borca batık müflisin mallarının hâkim kararıyla satılıp alacaklılara garamet yoluyla taksimi, darda kalan borçluya mühlet verme farziyeti ve zenginin borcunu geciktirme (matl) haramlığı.

Hacr Sebepleriأَسْبَابُ الْحَجْرِ فِي الشَّرِيعَةِ

Hacr (Tasarruf Kısıtlaması) Sebepleri

⚖️ Şer'i Kural:Küçüklük (sıgar), akıl hastalığı (cünûn), aşırı savurganlık/malları çarçur etme (sefeh) ve aşırı borçluluk (iflas) durumunda kişinin mal üzerindeki tasarrufu kısıtlanır.

📖 Nass: Nisâ 5: 'Allah'ın geçiminiz için vesile kıldığı mallarınızı aklı ermez sefihlere vermeyin.'

İmam Ebû Yûsuf ve İmam Muhammed'e (İmâmeyn) göre sefih (malını şuursuzca saçıp savuran) kimsenin tasarrufları hâkim tarafından hacredilir.

Kâdî Kararıyla Sabit Olur

Müflis Tasfiyesi & Garametتَفْلِيسُ الْمَدِينِ وَقِسْمَةُ الْغُرَمَاءِ

Müflisin Mallarının Satılması ve Garâmet Taksimi

⚖️ Şer'i Kural:Borçları mal varlığını aşan müflisin temel zaruri ihtiyaçları (ev, temel giysi ve nafaka) hariç tüm malları hâkim tarafından satılır ve alacaklılara hisseleri oranında (garâmeten) dağıtılır.

📖 Nass: Ebû Dâvûd 3992 (Sahih Hadis): Muâz b. Cebel'in (r.a.) borcu sebebiyle Peygamberimiz'in onun mallarını satıp alacaklılar arasında taksim etmesi.

Alacaklılar arasında öncelik sırası yoktur; rehinli mal hariç tüm alacaklılar paraları nispetinde eşit hakka sahiptir.

Vâcip

Darda Olan Borçluya Mühletإِنْظَارُ الْمُعْسِرِ وَالتَّجَاوُزُ عَنْهُ

Darda Olan Borçluya Mühlet Verme Farziyeti

⚖️ Şer'i Kural:Gerçekten ödeme gücü kalmamış ve iflas etmiş borçluyu hapse atmak haramdır; feraha çıkana kadar mühlet tanınması farzdır.

📖 Nass: Bakara 280: 'Eğer borçlu darlık içinde ise, ona kolaylığa çıkıncaya kadar mühlet verin. Sadaka olarak bağışlamanız ise sizin için daha hayırlıdır.'

Peygamberimiz: 'Kim darda kalmış bir borçluya mühlet verir veya borcunu bağışlarsa, Allah onu hiçbir gölgenin olmadığı kıyamet gününde Arş'ın gölgesinde gölgelendirir.' (Müslim, Zühd 74).

Farz / Borcu Bağışlamak Büyük Fazilet

Borç Erteleme (Matl) Yasağıمَطْلُ الْغَنِيِّ ظُلْمٌ

Zenginin Borcunu Geciktirmesinin (Matl) Zulüm Oluşu

⚖️ Şer'i Kural:Ödeme gücü bulunduğu halde vadesi gelmiş borcu ödemeyip alacaklıyı oyalayan kimse zalimdir; şer'i mahkemece hapsedilebilir veya malı zorla satılır.

📖 Nass: Sahihayn (Buhârî ve Müslim): 'Zenginin borcunu geciktirmesi (matl) apaçık bir zulümdür.' Ebû Dâvûd: 'Ödeme gücü olanın borcunu ertelemesi, onun ırzını ve cezalandırılmasını helal kılar.'

Borcun geciktirilmesi sebebiyle faiz veya gecikme zammı talep etmek kesinlikle haramdır; ancak hâkim zalim borçluyu ta'zîr hapsiyle cezalandırır.

Haram ve Ceza Sebebidir

Şer'i Kaza & Yargılama Usulünü İncele →