۞ Hisbe Teşkilatı & Piyasa Fıkhı ۞

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

رَبِّ يَسِّرْ وَلاَ تُعَسِّرْ ، رَبِّ تَمِّمْ بِالْخَيْرِ

✦

Hisbe & Tüketici Hukuku
Karaborsa, Fahiş Fiyat ve Hileli Ölçü Yasağı

« مَنْ غَشَّنَا فَلَيْسَ مِنَّا »

“Bizi (ölçüde, tartıda veya malın kalitesinde) aldatan bizden değildir!”

(Sahih Müslim, Îmân 164)

İslam Şeriatında tüketiciyi ve kamu düzenini koruyan Hisbe kurumu; ihtikâr (stokçuluk), fahiş fiyatla aldatma (gabn-i fâhiş), ölçü-tartıda hile, sahte müşteri kızıştırma (neceş) ve pazar simsarlığını yasaklamıştır.

Haksız Kazanç Yasaklarıتَحْرِيمُ الاحْتِكَارِ فِي الأَسْوَاقِ

İhtikâr (Karaborsacılık ve Mal Stoklama) Yasağı

⚖️ Fıkhi İlke:İnsanların temel gıda ve ihtiyaç maddelerini fiyatlar yükselsin diye piyasadan çekip stoklamak zulümdür.

📖 Nass: Sahih Müslim 1605: 'Karaborsacılık yapan kimse ancak günahkardır (hâtî).' İbn Mâce: 'Piyasaya mal getiren rızıklandırılır, karaborsacı ise lanetlenir.'

Muhtesip (şer'i piyasa denetçisi), karaborsacının deposundaki temel malları rayiç bedel üzerinden piyasaya sürmeye zorlama yetkisine sahiptir.

Kesinlikle Haramdır

Piyasa Ahlakıتَطْفِيفُ الْمَكَايِيلِ وَالْمَوَازِينِ

Ölçü ve Tartıda Hile Yapmanın Mutlak Haramlığı

⚖️ Fıkhi İlke:Satarken eksik, alırken fazla tartmak veya malın kalitesini gizlemek batıl kazançtır.

📖 Nass: Mutaffifîn 1-3: 'Ölçüde ve tartıda hile yapanların vay haline!' İsrâ 35: 'Ölçtüğünüz zaman tastamam ölçün ve doğru terazi ile tartın.'

Hisbe teşkilatı çarşı ve pazarlardaki dirhem, arşın, terazi ve ölçekleri mühürler; hileli terazi kullanan tüccarın dükkanını mühürler ve ta'zîr cezası uygular.

Büyük Günah ve Tazmin Sebebi

Piyasa Ahlakıالْغَبْنُ الْفَاحِشُ وَحَقُّ الْفَسْخِ

Gabn-i Fâhiş ve Hıristiyan/Müslüman Aldatma Yasağı

⚖️ Fıkhi İlke:Piyasa rayicinin çok üzerinde aşırı fahiş fiyatla aldatılan müşteri, akdi tek taraflı feshedip parasını geri alma hakkına (Hıyâr-ı Gabn) sahiptir.

📖 Nass: Sahih Müslim: 'Bizi aldatan bizden değildir.' Mecelle 356: 'Gabn-i fâhiş ile tağrîr (aldatma) vaki olursa müşteri akdi feshedebilir.'

Mecelle kaidesine göre menkul mallarda %5, hayvanlarda %10, gayrimenkullerde %20'yi aşan fiyat farkları gabn-i fâhiş kabul edilir.

Akit Fesih Sebebidir

Haksız Kazanç Yasaklarıالنَّجَشُ وَتَلَقِّي الرُّكْبَانِ

Neceş (Fiyat Kızıştırma) ve Telakkî'r-Rukbân Yasağı

⚖️ Fıkhi İlke:Alıcı olmadığı halde fiyatı suni olarak artırmak (neceş) ve köylünün malını pazara varmadan ucuz fiyata kapatmak yasaktır.

📖 Nass: Sahihayn (Buhârî ve Müslim): 'Resûlullah (s.a.v.) neceş yapmayı ve pazara mal getiren kervanları yolda karşılamayı (telakkî) yasakladı.'

Pazara mal getiren köylü pazar rayicini öğrenince akdi feshetme hakkına sahiptir. Açık artırmalarda sahte teklifler vermek haramdır.

Haramdır

Ticaret Hukuku & Şer'i Akitleri İncele →