۞ Ahkâmü'l-'Ushr ve'r-Rikâz ۞

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

رَبِّ يَسِّرْ وَلاَ تُعَسِّرْ ، رَبِّ تَمِّمْ بِالْخَيْرِ

✦

Öşür, Rikâz & Mahsul Zekâtı
Toprak Ürünleri (1/10 - 1/20) ve Madenlerin Zekâtı

﴿ وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ ۖ وَلَا تُسْرِفُوا ۚ إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ ﴾

“Hasat günü onun hakkını (öşrünü) verin; fakat israf etmeyin. Şüphesiz Allah israf edenleri sevmez.”

(En'âm Suresi, 141. Ayet)

İslam maliye ve ziraat zekâtı: Yağmurla sulanan mahsulde 1/10 (öşür), masraflı sulamada 1/20 taksimatı, yer altı defineleri ve madenlerde 1/5 rikâz zekâtı ile nisap hükümleri.

Öşür (Toprak Mahsulleri Zekâtı)فَرْضِيَّةُ الْعُشْرِ فِي زُكَاةِ الزُّرُوعِ وَالثِّمَارِ

Öşür Farziyeti: Topraktan Çıkan Mahsulün Zekâtı

⚖️ Şer'i Kural:Müslümanın mülkiyetindeki veya işlettiği araziden elde edilen tarımsal mahsullerin (buğday, arpa, mısır, zeytin, hurma, pamuk, sebze ve meyveler) hasat edildiği gün ödenmesi farz olan zekâtıdır.

📖 Nass: En'âm 141: 'Hasat günü onun hakkını (öşrünü) verin; fakat israf etmeyin.' Bakara 267: 'Ey iman edenler! Kazandıklarınızın iyilerinden ve sizin için yerden çıkardıklarımızdan infak edin.'

Toprak ürünlerinde üzerinden bir yıl geçme (havelân-ı havl) şartı aranmaz; yılda kaç defa hasat alınıyorsa her hasatta öşür tahakkuk eder.

Farz-ı Ayn

Masraflı ve Masrafsız Sulama Oranlarıمَقَادِيرُ الْعُشْرِ بِحَسَبِ كُلْفَةِ السَّقْيِ

Sulama Yöntemine Göre Öşür Oranları: 1/10 ve 1/20 Taksimi

⚖️ Şer'i Kural:Masrafsız, yağmur, nehir ve yeraltı kaynaklarıyla doğal sulanan arazilerde onda bir (%10 - Öşür); motor, elektrik, kuyu çekme veya su satın alma gibi masraflarla sulanan arazilerde yirmide bir (%5 - Nısf-ı Öşür) verilir.

📖 Nass: Sahihayn (Buhârî 1483, Müslim 981): Resûlullah (s.a.v.) 'Yağmur ve pınar sularının suladığı veya kendiliğinden sulanan mahsullerde onda bir (1/10); dolap ve kuyudan çekilerek zahmetle sulananlarda yirmide bir (1/20) zekat vardır' buyurmuştur.

Eğer hem yağmur hem de motorla yarı yarıya sulanmışsa fukahaya göre ortalaması olan %7.5 oranında öşür verilir.

Kat'î Hadisle Sabittir

Rikâz ve Madenlerin Zekâtı (1/5)زَكَاةُ الرِّكَازِ وَالْمَعَادِنِ

Rikâz ve Madenlerin Zekâtı: Beşte Bir (1/5 - Humus) Hükmü

⚖️ Şer'i Kural:Yer altında bulunan eski dönemlere ait defineler, hazineler (rikâz) ve eritilip işlenebilen kıymetli madenler (altın, gümüş, bakır, demir, petrol) çıkarıldığında beşte biri (%20) doğrudan beytülmale (devlet hazinesine/zekat fonuna) verilir.

📖 Nass: Sahihayn (Buhârî 1499, Müslim 1710): 'Rikâzda (yer altı definesinde) beşte bir (1/5) pay vardır.'

Rikâzda üzerinden 1 yıl geçme ve nisap şartı aranmaz; çıktığı anda beşte biri verilir, kalanı arazi sahibinin veya bulanındır.

Farzdır / 1/5 Oranında Kesilir

Öşürde Nisab ve 1 Yıl Şartıنِصَابُ الزُّرُوعِ بَيْنَ الْجُمْهُورِ وَأَبِي حَنِيفَةَ

Öşürde Nisab Miktarı: İmâm-ı Âzam ve Cumhur Görüşü

⚖️ Şer'i Kural:Cumhura (Şafii, Maliki, Hanbeli ve İmâmeyn) göre öşür için 5 vesk (yaklaşık 653 kg) nisab şartı vardır. İmam-ı Âzam Ebû Hanîfe'ye göre ise topraktan az veya çok ne çıkarsa çıksın (bir demet maydanoz dahi olsa) öşrü verilmelidir.

📖 Nass: Sahihayn: 'Beş veskten daha az mahsulde zekat yoktur.' İmam Ebû Hanife'nin delili: 'Yerden çıkardıklarımızdan infak edin' ayetinin mutlak ve umumi emridir.

İhtiyata en uygun olan, ticari değeri olan ve aile geçimini aşan tüm tarım hasadından öşür payını derhal fakir ve muhtaçlara ulaştırmaktır.

İctihâdîdir / İhtiyat Esastır

Şer'i Zekât & Öşür Hesaplama Aracını Kullan →