۞ Kitâbü'l-Harâc & Emvâl Fıkhı ۞

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

رَبِّ يَسِّرْ وَلاَ تُعَسِّرْ ، رَبِّ تَمِّمْ بِالْخَيْرِ

✦

İslam Maliye & Vergi Hukuku
Öşür, Harâc, Madenler ve Kamu Mülkiyeti

﴿ وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ ﴾

“Hasat günü onun hakkını (öşrünü ve zekatını) veriniz.”

(En'âm Suresi, 141. Ayet)

İmam Ebû Yûsuf'un Kitâbü'l-Harâc'ı ve İmam Ebû Ubeyd'in Kitâbü'l-Emvâl'i ekseninde; ziraat öşrü (%10 / %5), harac arazileri, yeraltı madenlerinden alınan 1/5 humus ve kamu kaynaklarının dokunulmazlığı.

Öşür (Ziraî Zekat)عُشْرُ الزُّرُوعِ وَالثِّمَارِ

Öşür (Ziraî Mahsullerin Zekatı)

💰 Oran ve Şer'i Takdir:Yağmur veya nehir suyuyla masrafsız sulanan arazide 1/10 (%10); kuyu, motor ve masrafla sulanan arazide 1/20 (%5).

📖 Nass & Kaynak: En'âm 141: 'Hasat günü hakkını (öşrünü) verin.' Sahih Buhârî: 'Nehirlerin ve yağmurun suladığında öşür (onda bir), dolapla (masrafla) sulananda ise nısf-ı öşür (yirmide bir) vardır.'

İmam Ebû Hanîfe'ye göre topraktan çıkan az veya çok her üründen (odun ve ottan gayrı) nisap aranmaksızın hasat anında öşür verilir. İmam Ebû Yûsuf ve İmam Muhammed'e göre ürünün 5 vesk (yaklaşık 653 kg) olması şarttır.

Farzdır

Harâc (Arazi Vergisi)الْخَرَاجُ عَلَى الأَرَاضِي

Harâc (Fethedilen Arazi Vergisi)

💰 Oran ve Şer'i Takdir:Arazi sahibinin gücüne ve toprağın verimine göre devlet tarafından takdir edilen adil miktar.

📖 Nass & Kaynak: Hz. Ömer'in (r.a.) Irak (Sevâd) arazilerini Sahabe-i Kiram ile istişare ederek gazilere taksim etmeyip beytülmale harac arazisi olarak bırakması.

İmam Ebû Yûsuf'un *Kitâbü'l-Harâc* eserinde belirttiği üzere; harac arazisi sahibinin Müslüman olması arazinin haracî niteliğini değiştirmez. Gelirleri kamu hizmetlerine ve orduya harcanır.

Vâcip (Devlet Geliri)

Rikâz & Maâdinالرِّكَازُ وَالْمَعَادِنُ

Rikâz ve Madenler (Yeraltı Zenginlikleri)

💰 Oran ve Şer'i Takdir:Yeraltında bulunan defineler (rikâz) ve işletilen madenlerden beytülmal için 1/5 (%20 humus) alınır.

📖 Nass & Kaynak: Sahihayn (Buhârî ve Müslim): 'Rikâzda beytülmal için beşte bir (humus) hakkı vardır.'

Madenler eritilebilir (altın, gümüş, bakır, demir), sıvı (petrol, doğalgaz) veya katı (tuz, kükürt) olarak taksim edilir. Hanefi fıkhına göre eritilen madenlerden 1/5 vergi alınır.

Farz

Kamu Mülkiyetiالأَمْوَالُ الْعَامَّةُ وَحِمَايَةُ الْمَرَافِقِ

Kamu Malları ve Doğal Kaynakların Müşterekliği

💰 Oran ve Şer'i Takdir:Özelleştirilemez; tüm ümmetin ortak intifa hakkıdır.

📖 Nass & Kaynak: Ebû Dâvûd 3477: 'Müslümanlar üç şeyde ortaktır: Su, otlak ve ateş (enerji kaynakları).'

Nehirler, göller, denizler, kamu otlakları ve genel enerji kaynakları tek bir şahsın veya şirketin tekeline verilemez; beytülmal tarafından adilce halkın hizmetine sunulur.

Mutlak Kamu Mülkü

Şer'i Zekat Hesaplama Motorunu Aç →