۞ Ahkâmü'l-Kısmeh ve't-Taksîm ۞

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

رَبِّ يَسِّرْ وَلاَ تُعَسِّرْ ، رَبِّ تَمِّمْ بِالْخَيْرِ

✦

Kısmet & Mülkiyet Taksimi
Ortak Malların Paylaşımı, Muhâyee ve İzâle-i Şüyû

« إِذَا حَضَرَ الْقِسْمَةَ أُولُو الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينُ فَارْزُقُوهُم مِّنْهُ »

“Miras taksiminde akraba olmayan yakınlar, yetimler ve yoksullar da hazır bulunursa onlara da bir şey verin.”

(Nisâ Suresi, 8. Ayet; Mecelle 1114)

İslam mülkiyet ve eşya hukuku: Müşterek mülkiyetin rızâî ve kazâî (mahkeme) taksimi, denkleştirme bedeli (Taksim-i Rad), bölünemeyen mallarda menfaati nöbetleşe kullanma (Muhâyee) ve izâle-i şüyû satış kuralları.

Kısmet-i Rızâiyye ve Kazâiyyeأَحْكَامُ قِسْمَةِ الأَمْوَالِ الْمُشْتَرَكَةِ

Kısmet: Müşterek Mülkiyetin Rızâî ve Kazâî Taksimi

⚖️ Şer'i Kural:Birden fazla kişinin miras, satın alma veya şirket sebebiyle ortak olduğu malı; ortakların kendi aralarında anlaşarak (Kısmet-i Rızâiyye) veya anlaşmazlık halinde kâdı/mahkeme marifetiyle (Kısmet-i Kazâiyye) hisseleri oranında paylaştırmasıdır.

📖 Nass: Nisâ 8: 'Miras taksiminde (akraba olmayan) yakınlar, yetimler ve yoksullar da hazır bulunursa onlara da bir şey verin ve güzel söz söyleyin.' Mecelle Madde 1114-1120.

Ortaklardan biri taksim ister diğeri istemezse, eğer mal bölünebilir nitelikte ise kâdı zorunlu taksime (kısmet-i cebrî) hükmeder.

Meşrudur ve Ortaklardan Birinin Talebiyle Hükmolunur

Taksim-i Tefrîk ve Taksim-i Rad (Denkleştirme)قِسْمَةُ التَّفْرِيقِ وَقِسْمَةُ الرَّدِّ بِالْعِوَضِ

Taksim-i Tefrîk ve Taksim-i Rad (Para İle Denkleştirme)

⚖️ Şer'i Kural:Tefrîk: Arsa veya tarla gibi bölündüğünde değeri düşmeyen malların metrekaresine göre bölünmesidir. Rad: Hisseler birbirine tam denk gelmediğinde (ör. biri köşe başı, diğeri arka sokak) daha değerli kısmı alan ortağın diğerine aradaki farkı nakit para ile ödemesidir.

📖 Nass: Mecelle Madde 1121-1130: 'Taksimde tam denklik için kıymet farkı semen (para) ile telafi olunur.'

Kura çekimi (kur'a-i şer'iyye) usulü ile kimin hangi payı alacağı haksızlık şüphesi olmaksızın belirlenir.

Adaletle Paylaştırma Usulüdür

Muhâyee (Menfaatleri Nöbetleşe Kullanma)عَقْدُ الْمُهَايَأَةِ فِي انْتِفَاعِ الْمَالِ الْمُشْتَرَكِ

Muhâyee: Bölünemeyen Mülkün Menfaatini Nöbetleşe Kullanma

⚖️ Şer'i Kural:Bölünmesi imkansız olan veya bölündüğünde büyük değer kaybına uğrayacak olan tek bir evin, arabanın veya fabrikanın; ya zaman usulüyle (ör. 6 ay bir ortak, 6 ay diğer ortak) ya da mekan usulüyle (ör. 1. kat biri, 2. kat diğeri) nöbetleşe kullanılması üzerine anlaşmasıdır.

📖 Nass: Şuarâ 155 (Hz. Sâlih peygamberin devesi): 'Bu bir dişi devedir; su içme hakkı belirli bir gün onun, belirli bir gün de sizindir (nöbetleşedir).' Mecelle Madde 1174.

Muhâyee akdi ortaklar arasındaki çekişmeyi bitirir ve ortak mülkün atıl kalmasını önler.

Câiz ve Müstehabtır

Ortak Mülkte İzâle-i Şüyû (Satışla Taksim)بَيْعُ الْمُشْتَرَكِ لِتَعَذُّرِ الْقِسْمَةِ

Bölünemeyen Mülkün Açık Artırma ile Satışı (İzâle-i Şüyû)

⚖️ Şer'i Kural:Bölünmesi kesinlikle mümkün olmayan (ör. tek bir dükkan veya değerli bir yüzük) ve tarafların muhâyee üzerinde de anlaşamadığı mülkler kâdı tarafından açık artırmayla satılır ve elde edilen para ortaklara hisseleri oranında taksim edilir.

📖 Nass: Fıkıh Kaidesi: 'Zarar izale olunur' (Mecelle 20) ve 'Hakkın ifasında ortaklığın feshi meşrudur.'

Ortaklardan her birinin açık artırmaya katılıp malın tamamını rayiç fiyattan satın alma önceliği (şuf'a benzeri) hakkı vardır.

Son Çare Olarak Câizdir

Ferâiz (Miras) Taksimat Motorunu İncele →