İskât-ı Salât, İskât-ı Savm & Devir Fıkhı

İslam hukukunda 'İskât'; vefat eden bir müminin eda edemediği namaz, oruç, adak ve yemin gibi şahsi ibadet borçlarının, arkasında bıraktığı maldan fakirlere fidye verilerek uhrevî azaptan kurtulması ümidiyle düşürülmesidir. 1. **Oruç İskâtı (İskât-ı Savm):** Kur'an nassı ile sabittir (Bakara 184). Vefat eden kişi hasta veya yaşlı olup oruç tutamamış ve kaza etmeye ömrü vefa etmemişse, vasiyet ettiği takdirde terekesinin üçte birinden her gün için bir **Fidye (Sadaka-i Fıtır miktarı)** fakirlere ödenir. 2. **Namaz İskâtı (İskât-ı Salât):** Namaz bedenî bir ibadet olup doğrudan nassla fidyesi zikredilmemiştir. Ancak Hanefî fukahası (İmam Muhammed eş-Şeybânî ve müteahhirîn), namazın oruçtan daha mühim bir farz olduğunu belirterek kıyas ve istihsan yoluyla namaz borçları için de fidye verilmesini caiz ve müstehap görmüşlerdir. • Günlük 5 vakit farz namaz + 1 vakit Vitir vacip olmak üzere **günde 6 fidye** hesaplanır.

Hanefî mezhebinde 'Devir'; ölen kimsenin namaz ve oruç borçlarını karşılayacak kadar malı bulunmadığında, mevcut az miktardaki paranın veya altının bir fakire verilip kabzettirilmesi, fakirin de bunu kendi rızasıyla tekrar hibe etmesi suretiyle yapılan bir şer'i hiledir (Hîle-i Şer'iyye). Devir Uygulamasının Şer'i Şartları: 1. **Fakirin Gerçek Mülkiyeti:** Fakir parayı teslim alırken (kabz) baskı altında olmamalı, gerçekten mülk edinmelidir. 2. **Gönül Rızası:** Fakir hibe ederken kendi serbest iradesiyle hibe etmelidir. 3. **Son Devirde Paranın Fakirde Kalması:** Devir tamamlandıktan sonra paranın tamamı veya önemli bir kısmı fakire hediye edilerek orada bırakılmalıdır. 4. **Ticaret ve Gösterişe Alet Edilmemesi:** Devir bir ücret karşılığı veya gösteriş aracı yapılmamalıdır.

İslam hukukunda hiçbir fidye ve iskât, kulun hayattayken bilerek kıldığı namazın ve tuttuğu orucun yerini tutamaz: Müminin Vazifeleri: 1. **Kaza Namazlarına Derhal Başlamak:** Üzerinde kaza namazı olan kimse vakit namazlarının peşinden veya her fırsatta kaza kılmalıdır. 2. **Kaza Çetelesi Tutmak:** Kaç yıllık veya kaç aylık kaza borcu olduğunu yazılı olarak kaydetmelidir. 3. **Vasiyet Bırakmak:** Kazalarını bitiremeden vefat etme ihtimaline karşı: "Ömrüm vefa etmezse terekenin üçte birinden namaz ve oruç fidyelerimin ödenmesini vasiyet ediyorum" diye şahitler huzurunda vasiyet yazmalıdır.