۞ Ahkâmü'l-İkrâh ve'z-Zarûrât ۞

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

رَبِّ يَسِّرْ وَلاَ تُعَسِّرْ ، رَبِّ تَمِّمْ بِالْخَيْرِ

✦

İkrah, Zaruret & İztırâr Hukuku
Ölüm Tehdidi, Ruhsat-Azîmet ve Mecelle Kaideleri

« الضَّرُورَاتُ تُبِيحُ الْمَحْظُورَاتِ — وَالضَّرُورَةُ تُقَدَّرُ بِقَدْرِهَا »

“Zaruretler yasak (memnû) olan şeyleri mübah kılar; lâkin zaruret kendi miktarınca takdir olunur.”

(Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye, Madde 21-22)

Ölüm ve ağır işkence altında küfür sözü söyleme ruhsatı (Ammar b. Yâsir hadisesi), ikrah altında masum insanı öldürme yasağı, açlıktan ölüm tehlikesinde leş/haram yeme sınırı ve baskı altındaki akitlerin hükümsüzlüğü.

İkrah-ı Mülcî (Ağır Tehdit)الإِكْرَاهُ عَلَى كَلِمَةِ الْكُفْرِ

Ölüm Tehdidi Altında Küfür Kelimesi Söyleme Ruhsatı

⚖️ Ruhsat & Azîmet Sınırı:Ölüm veya bir uzvun kesilmesi tehdidi altında diliyle inkar edip kalben imanını korumak caizdir (Ruhsat). Ancak sabredip canını feda etmek daha efdaldir (Azimet).

📖 Nass & Hadis: Nahl 106: 'Kalbi imanla dopdolu olduğu halde zorlanan kimse müstesnadır...' Ammâr b. Yâsir hadisesi.

Müşriklerin ağır işkencesine maruz kalan Ammar b. Yasir diliyle putları övmüş; ağlayarak Resûlullah'a geldiğinde Efendimiz 'Yine zorlarlarsa yine aynısını söyle' buyurmuştur.

Ruhsattır (Kalp İmanla Dolu Olmak Şartıyla)

İkrah-ı Mülcî (Ağır Tehdit)تَحْرِيمُ الْقَتْلِ تَحْتَ الإِكْرَاهِ

İkrah Altında Başkasını Öldürmeme Yasağı

⚖️ Ruhsat & Azîmet Sınırı:Bir kimse 'Filancayı öldürmezsen seni öldürürüm' diye tehdit edilse bile başkasını öldüremez; çünkü kendi canı diğerinin canından üstün değildir.

📖 Nass & Hadis: İsrâ 33: 'Haklı bir sebep olmadıkça Allah'ın haram kıldığı canı öldürmeyin.' İcma-ı Fukahâ.

Tehdit altında masum birini öldüren kimse günahkar olur. İmam Ebû Hanîfe ve İmam Şâfiî'ye göre kısas zorlayana (mükrihe) veya her ikisine uygulanır.

Kesinlikle Haramdır (Ruhsat Yoktur)

İztırâr (Açlık ve Ölüm Tehlikesi)أَكْلُ الْمَيْتَةِ عِنْدَ الْمَخْمَصَةِ

Açlıktan Ölüm Tehlikesinde Leş ve Domuz Yeme Ruhsatı

⚖️ Ruhsat & Azîmet Sınırı:Açlıktan ölmek üzere olan kimsenin ölmeyecek kadar (sedd-i ramak) leş veya domuz eti yemesi farzdır; yemeyip ölürse intihar etmiş sayılır.

📖 Nass & Hadis: Bakara 173: 'Kim mecbur kalırsa, haddi aşmamak ve zaruret miktarını geçmemek şartıyla ona bir günah yoktur.'

Mecelle 21: 'Zaruretler memnû olan şeyleri mübah kılar.' Mecelle 22: 'Zaruretler kendi miktarlarınca takdir olunur.' Doyuncaya kadar yemek caiz değildir.

Farz / Vâcip Ruhsat

İkrah-ı Gayr-i Mülcî (Hafif Baskı)تَصَرُّفَاتُ الْمُكْرَهِ فِي الْعُقُودِ وَالإِيقَاعَاتِ

İkrah Altında Yapılan Nikah, Talak ve Satışın Hükmü

⚖️ Ruhsat & Azîmet Sınırı:Tehdit ve baskı altında malını satan kimsenin satışı (bey') Hanefi'de fâsid, Cumhurda bâtıldır; tehdit kalkınca malını geri alır.

📖 Nass & Hadis: İbn Mâce (Sahih Hadis): 'Şüphesiz Allah ümmetimden hata, unutma ve zorlandıkları (ikrah) şeylerin sorumluluğunu kaldırmıştır.'

Zorla imzalatılan senetler, tehdit altındaki hibe ve satışlar şer'i mahkemede mutlak surette hükümsüzdür.

Mali Akitlerde Batıl / İbadet ve Cezalarda Hükümsüz

Mecelle 99 Küllî Kaidesini İncele →